Currently viewing the tag: "Stanislaw Lem"

por Xavier Duran i Escribà

Stanislaw Lem (1921-2006) foi un escritor polaco nacido en Lwów (cidade que hoxe pertence a Ucraína). Empezou a carreira de medicina, mais a abandonou. A pesar diso, as súas lecturas déronlle unha sólida cultura científica e tecnolóxica, e utilizouna a miúdo nas súas obras para elaborar unha ciencia ficción que servise de reflexión sobre o futuro da humanidade.

En 1971 publicou Kongres futurologiczny (Congreso de futurología). A obra narra as peripecias de Ijon Tichy, que logo dun longo período de hibernación espértase no ano 2039 nun mundo onde impera a paz grazas a diversos produtos químicos. O parágrafo que reproducimos ironiza sobre os psicofármacos e denuncia as posibilidades de manipulación das persoas.

«A auga da billa. Efectivamente: desde o mesmo instante en que bebera esa auga, empezaran en min eses cambios. Que podía haber nela? Veleno? Con todo, aínda non oíra dicir que existise algún que puidese…. Aínda que, vexamos…. Son un asiduo subscritor da prensa científica. Ultimamente, en Science News publicaron unhas notas acerca dos novos elementos psicotrópicos, do grupo dos chamados benignativos (que inclinan ao ben), os cales distínguense polo feito de reducir a mente á serenidade e a alegría aínda en ausencia do máis mínimo motivo. ¡Bah! ¡Deixémonos de bobadas! Tiña ben frescas na memoria esas notas: o hedonidol, a benefactorina, a enfasiana, o euforiasol, o felicitol, o altruismol, a boocaresina e toda unha extensa gama de derivados, sen contar o grupo dos hidroxilenos amínicos sintetizados con todos aqueles corpos, talles como o furiasol, a lisina, a sadistinina, a flaxelina, o agresium, o frustraxiol, a amocolina e moitos máis preparados pertencentes ao chamado grupo zurrológico (que insta a zurrar e maltratar a todo ser vivo ou morto que se acha preto dun)/dun) e entre os cales cabe destacar primordialmente o zurrandol e o atacandol.»

LEM, Stanislaw (1978) Congreso de futorologia (Kongres futurologiczny. 1971) Trad: Melitón Bustamante. Madrid: Alianza. 11 x 18 cm, 143 p. (El libro de bolsillo: 1377) ISBN-10: 84-206-0377-5

Tradución ao galego de Daniel Gonzalez Martin do texto de Xavier Duran aparecido na páxina Barcelona Cultura. [Consulta: 8 de maio de 2011]  <http://barcelonacultura.bcn.cat/quimica-i-literatura-stanislaw-lem>

Monográfico dedicado a Stanislaw Lem no 90 aniversario do seu nacemento, no encontro sobre literatura Kosmopolis 2011

Stanislaw Lem foi un dos renovadores da literatura de ciencia ficción, e unha das figuras craves da literatura fantástica, xunto con Jorge Luís Borges e Italo Calvino. Grazas á fantasía científica obtivo recoñecemento mundial, pero son os seus ensaios os que permitiron apreciar os seus amplos coñecementos e a orixinalidade do seu pensamento filosófico. Stanislaw Lem foi, ademais, un visionario, que predixo aos anos sesenta o desenvolvemento da tecnoloxía informática e os mundos virtuais na súa obra Suma technologiae.

Os seus libros, entre os cales atópanse Ciberiada e Solaris, hanse traducido a 40 idiomas e vendéronse 27 millóns de exemplares. O 2011 celébrase o 90 aniversario do seu nacemento; por este motivo, Kosmopolis dedicaralle un monográfico especial, con debates, “perfomances” e material audiovisual inédito.

Programación

* Philip K. DickLa penúltima verdad. Emiliano Larre, 2008, 89’, castelán. Estrea

* Jerzy Jarzębski, Wojciech Orliński, Fernando Ángel Moreno e David Torres. Debate á contorna de Stanislaw Lem (Visionado da charla no web do CCCB – 4 de xulio de 2011)

* Wojciech Orliński. Presentación e proxección de Milhojas (Przekladaniec)

* Łukasz Szalankiewicz – Zenial. Voice of Lord – Glos Pana (Visionado en streaming o venres 28 de marzo, as 22h)

 

Tagged with:
 

“Wells e máis Stapledon son comparábeis aos inventores do xadrez e máis as damas. Describiron novas regras do xogo e os seus sucesores aplicaron estas regras con poucas variacións, máis grandes ou máis pequenas”. Stanislaw Lem. 1984

A relación de Lem coa ficción científica no é tan amábel como se observa nesta cita. Comezou a empregar este xénero literario para fuxir da censura dunha Polonia comunista de afogo. Aínda que Lem rematara case que maldicindo a ficción científica, gústame coñecer a súa admiración por Wells e máis Stapledon, aínda que sexa só nunha primeira etapa da súa vida coma escritor.

Por certo, recuperade (nalgunha biblioteca por exemplo) o número de outubro da revista Quimera, que leva unha morea de páxinas nun cartafol dedicado ao escritor da Galitsia.

O pasado curso escolar empezou coa novidade da introdución do ordenador persoal nas aulas. A día de hoxe esta iniciativa non chegou a quedar debido á carencia de contidos pedagóxicos adecuados para a actividade docente. En todo caso, a noticia comezou un debate sobre a necesidade da lectura como tal e si a substitución do libro de texto en papel por recursos dixitais sería unha opción acertada. Desde o mundo editorial, pero tamén desde outros sectores, deuse unha certa voz de alarma. Un argumento destes: o informe do Programa para a Avaliación Internacional do Alumnado (PISA) que daba índices de comprensión lectora inferiores a outros países coma por exemplo Bulgaria. Este temor cara ao acantoamento da lectura é compartido por moitos autores. Un deles é Stanislaw Lem, que nunha das súas obras define, con non pouca ironía, a Lei de Lem:

“Como é sabido, non hai nada que os editores teman tanto como editar libros, porque xa está en plena vixencia a chamada Lei de Lem (“Ninguén le nada; se le, non comprende nada; se o comprende, esquéceo axiña”), debido á habitual falta de tempo, a oferta excesiva de libros e a publicidade demasiado perfecta”.

Somos animais visuais e gran parte do noso recordo fundaméntase neste sentido. Os medios audiovisuais condicionan dalgún xeito o acceso á lectura, polo menos nun sentido máis clásico (ou antigo, se queredes) do concepto. Outros autores e autoras tamén “falan” da Lei de Lem. Carme Font di que:

“Se moitas persoas non falan de libros como antes, se non de por  exemplo películas, folletóns ou videoxogos, é porque nos afixemos a adoptar unha actitude pasiva diante do obxecto transmisor de cultura e coñecemento”.

Outro sector onde atoparemos referencias nesta tendencia non comprobada é o noso: as bibliotecas. Nunha conferencia pronunciada no aula Rubió i Balaguer da Facultade de Biblioteconomía e Documentación o 22 de setembro de 2008 Anthony Calnek, da Biblioteca Pública de Nova York explicaba en que mesura as bibliotecas daquela cidade enfócanse cara o apoio audiovisual por medio da Rede:

“Dous de cada tres usuarios de Internet miran vídeos”.

Podemos deducir entón que quizais a lectura non é o que prefiren a maioría de usuarios? A través dunha lista de distribución chegoume unha mensaxe que fala de 30 vantaxes do libro electrónico. Unha delas era que os libros electrónicos promocionaban a lectura a maior parte da xente pasaba moito tempo diante do ordenador que diante dun libro impreso. Se cadra Lem pensaba máis no mundo editorial que nos medios audiovisuais. Máis penso inevitábel que ler un libro ofrécelle poucas cousas a aqueles habituados á interacción, adictiva as veces, das pantallas.

Referencias

Font, Carme. Cómo escribir sobre una lectura: guía práctica para redactar informes editoriales y reseñas literias. Barcelona: Alba, 2007. 94 p. 22 cm. (Guías del escritor: 18). ISBN: 978-84-8428-342-3.

Lem, Stanislaw. Provocación (Prowokacja. 1984) Trad. Joanna Bardzinska, Kasia Dubla. Madrid: Funambulista, 2005. 14 x 18 cm, 155 p. (Literadura) ISBN-10: 84-934079-6-8.

Imaxe: Mr Solaris, by dennissimo.

O autor e historiador da ciencia ficción Brian Aldiss lamentaba a carencia de empatía cara ao xénero nun artigo de Bryan Appleyard no xornal The Sunday Times. Este xornalista recolle unha serie de impresións sobre esta literatura nos nosos días. “Unha ciencia ficción nova, dura, lóxica e frutífera é agora unha rareza”. Pola contra, atopámonos nun verdadeiro escenario de ciencia ficción: cambio climático, recursos petrolíferos esgotándose, redes de comunicación máis extensas e complexas que nunca, turistas espaciais, …. E por isto pedimos que a ciencia ficción teña máis vixencia da que lle atribuímos, e preguntámonos se non a queremos o suficiente.

Gústalle ao mundo editorial a ciencia ficción? Algúns autores prefiren non ser encadrados no xénero. Aldiss explica que a primeira novela de Salman Rushdie (Grimus. 1977) foi merecedora do galardón á mellor novela de ciencia ficción, pero que os editores preferiron retirar a novela do premio no último momento. “Se lle poñían a etiqueta de escritor de ciencia ficción ninguén querería saber del máis nada”. Tanta mala prensa dá ser autor/a de esta narrativa?

A lei de Lem - Daniel Gonzalez Martin

Este foi o último número publicado. O boletín "Estació Garcilaso" xa non existe. Pero agora a biblioteca ten unha cousa mellor: un blogue

Gústalle aos autores a ciencia ficción? Hai quen afirma non escribir ciencia ficción, aínda que as súas obras poderíanse incluír no xénero. Margaret Atwood, por exemplo, afirma non escribir ciencia ficción, se non “ficción especulativa”. Isto é moi lícito, madía leva, pero poderiamos atopar tamén algunhas das súas obras ao estante de “ciencia ficción” na biblioteca e non sería un erro. Stanislaw Lem dicía a unha das súas últimas entrevistas que “O xénero da ciencia ficción é unha cousa que non soporto, considéroo un xénero moi menor, pueril e carecido de todo valor cognitivo” e que “de mozo escribín novelas próximas á ciencia ficción para poder escapar do realismo social en linde e para sortear a censura stalinista, pero non deixo que se reediten…” Ray Bradbury lamentaba ser considerado só como un autor de ciencia ficción malia que esta narrativa constitúe unha parte non maioritaria da súa obra.

Premios literarios específicos dos xénero hai moitos e diferentes. Pero, están excluídos de poder optar ao Premio Nobel de Literatura os autores de ciencia ficción? Que un/a escritor/a aspire ao Premio Nobel é moi lícito e comprensible. Antonio Lobo Antunes, que non escribiu ciencia ficción, declaraba ao recibir Premio de Literatura en Linguas Romances de la Feria Internacional do Libro de Guadalaxara” que “só falta o gordo”. Sobre Lem díxose que non recibiu “o gordo” polo feito de ser considerado un autor do xénero. Isto non nos ten que facer dano. Hai autores excelentes que non o teñen (Calvino, Borges, Vonnegut…. están na miña lista). De tódolos xeitos, xa temos resposta á última pregunta: temos unha autora galardoada co premio Nobel de literatura (no 2007) que escribiu ciencia ficción: Doris Lessing, autora de Canopus en Argos: arquivos (1980-81), unha “Space opera” que foi amplamente comentada en estudos de política e xénero. Desvanécese así o estigma sobre estes escritores? Pois parece ser que non. Polo menos Harold Bloom, crítico literario e autor de canons encomiados, non se corta ao dicir que a obra de Lessing dos últimos 15 anos é dificilmente lexíbel.

Sexa como sexa, a ciencia ficción manterá sempre a boa saúde dunhas poucas boas calidades. Dínolo Aldiss: “Borges, como Lem, sospeita que non sabemos nada sobre nós. Interésache isto? Si. Le ciencia ficción.” Appleyard tamén apunta ao artigo unha novidade editorial: Different Engines: How Science Drives Fiction and Fiction Drives Science (2008) de Mark L. Brake e Neil Hook. Estes autores defenden que os autores e autoras de ciencia ficción son libres de especular nunha medida que os científicos non o son. A ciencia ficción é un compañeiro necesario da ciencia. Como pode a ficción deixar de contemplar futuros posibles nun mundo en cambio constante? Como pode a ciencia empezar a crer na súa sabedoría, na súa verdade, sen escritores e escritoras que buscan á dianteira do territorio?

Gústanos aos lectores/as a ciencia ficción? Madía leva. Non temos que deixar de ter presente estes argumentos, do mesmo xeito que un canon pode ser un bo repertorio de onde sacar información para novas lecturas. Pero o primeiro criterio a que temos que atender é o noso gusto. E si gústanos ler ciencia ficción pois adiante. Por que teriamos que deixar de querela?

Referencias

Appleyard, Bryan. Why don’t we love science fiction?. En The Sunday Times [en liña]. 2 de decembro de 2007 [Consulta: 26 de novembro de 2008]. Dispoñible en: http:// entertainment.timesonline.co.uk/tol/artes_and_entertainment/books/artigo2961480.ece

López, Angeles. A ciencia ficción é un xénero pueril (Entrevista a Stanislaw Lem) en: La Vanguardia [en liña]. 12 de abril de 2006 [Consulta: 26 de novembro de 2008].

Maiello, Michael. A Nobel Prize For Science Fiction. En Forbes [en liña]. 10 de outubro de 2007 [Consulta: 26 de novembro de 2008]. Dispoñible a: http://www.forbes.com/2007/10/12/nobel-prize-lessing-opinion-books-cz_mm_1012lessing.html

Este texto foi escrito orixinariamente para o boletín “Estacio Garcilaso” núm 4, da Biblioteca Garcilaso.

“O libro é sen dúbida verdadeiro e fantástico, se consideramos fantástico, como fago eu, todo aquilo que desborda a capacidade última do noso entendemento. Non todos estarán de acordo comigo, pero teño que ser fiel a este xuízo en ver como a causa da miseria da literatura fantástica actual (a ficción científica) o feito que é demasiado pouco fantástica, ao contrario da realidade que nos arrodea.”

Hoxe, unha de Lem. Escrita nun contexto de ficción pero non por iso baleria de mensaxe, fai unha reflexión sobre o estado (hai uns anos, era 1984) da ciencia ficción naquel intre. Hoxe mesmo decidín engadir tamén a esta sección citas extraidas non soo do ensaio, senón tamén da ficción.

Lem, Stanislaw (2005) Provocación (Prowokacja. 1984) Trad: Joanna Bardzinska, Kasia Dubla. Madrid: Funambulista. 14 x 18 cm, 155 p. (Literadura) ISBN-10: 84-934079-6-8.

Tagged with: