Currently viewing the tag: "Ficción científica"
‘A ciencia e a literatura coinciden en múltiples tempos. No fío narrativo,
estas combínanse para inventar pasados, imaxinar presentes e retratar
futuros de especularción científica, a míudo, bordeando unha delicada
franxa entre o medo e a esperanza. No fío histórico, a alianza entre
ciencia e ficción literaria, que non é nova, ofrece a posibilidade e facer
miradas suxestivas cara á actividade científica e a sociedade en
diferentes épocas, a través do prisma literario dos seus autores.’

 

13 de febreiro de 2013
Daniel Closa. Científico titular do Instituto d’Investigacións Biomédicas de Barcelona (CSIC)
Ficción científica ou a arte de construír pontes entre dous mundos

A división entre ciencias e letras tan marcada que vivimos é un dos grandes efectos secundarios indesexables do sistema educativo. Este é un feito criticado dende hai moitos anos tanto dende o campo dos humanidades coma por parte dos científicos. Neste sentido, a escritura de ficción científica representa un punto de unión entre estes dous mundos que nos permite desfacer algúns tópicos. Hai científicos que saben escribir, e tamén hai escritores que ven na ciencia unha fonte de inspiración perfectamente válida.

Lugar: Biblioteca de la Sagrada Familia. c/ Provença, 480. Barcelona.

Tagged with:
 

‘Vivir é tomar partido’. Díxoo Antonio Gramsci, creo. Fou unha frase que oín en máis dun contexto ao longo do ano pasado. Oína cando se invitaba á indignación pola nefasta política que estamos sufrindo. Oína tamén cando nos invitaban a votar. Non teño menos motivos ca que ti para estar indignado, mais a frase non me acaba de agradar. Para min obriga un pouco á complicidade necesaria e descarta a posibilidade de imparcialidade. Mais imos á lectura deste libro (que é do que trata esta bitácora).

A máquina protagonista desta novela de Alberto Lema é nin máis nin menos que Deep Blue, enxeño xadrecista que se enfrontase a Garri Kaspárov, e que se implica en asuntos externos ao xogo. Máquina toma vida. Máquina toma partido. E ponse da banda dos oprimidos. Quen colabora con Máquina? Pois uns poucos (aínda que podería recrutar un exército) ‘precarios e cabreados sen vida interior’ .

Da máquina é unha excelente novela. Sinxela na súa estrutura e na súa prosa, non nos priva de inquietude na súa trama, ademais de describir uns personaxes aparentemente de forma superficial, pero que calan fondo polo seu drama, polo desesperanzado da súa situación. Un biólogo en paro, un mozo sen perspectiva laboral, unha moza rica entrada en anos que non acaba de atopar o seu camiño…  Nun mundo onde os poderes non deixan de estrangular aos desfavorecidos.

Eu deséxolle éxito a esta novela. Ambientada en Santiago, non fai uso de trucos nin decorados ponposos para centrarse na relación entre as persoas, diferente e particular grazas á intercesión da máquina. Creo que é a ficción científica que paga a pena. E a que desexo que perdure.

LEMA, Alberto. Da Máquina. Vigo: Galaxia, 2012.213 p.; 21 cm. (Literaria: 309). ISBN 9788498654196.

 

Recordo un comentario dun amigo lector, un pontevedrés fincado temporalmente en Alcalá de Henares, que me dicía que non estaba interesado en ler novela. Pensaba unicamente en ler ensaio. Acordeime del lendo estas palabras da editora Esther Tusquets:

Descubrín máis a realidade a través da historia que do ensaio. O que se do mundo e da vida aprendino nas novelas’

Canto pode ensinar unha novela? Ben certo que a experiencia dun autor de ficción pode ser unha fonte de información de primeira. Volvo facer unha visita a El cementerio de icebergs, de Toni Polo e Sergio Rossi, que contén coñecementos que creo moi valiosos para saber máis sobre como funciona o mundo da ciencia e a vida dos investigadores. En non moito máis dunha páxina os autores tocan unha longa lista de temas:

A falta de recoñecemento e desalento profesional. E resistir a esta situación:

“[…] aos científicos do Este, coma el, e aínda máis aos taxónomos, se lles negaron moitas cousas. Entre outras, un merecido recoñecemento a unha longa traxectoria científica. Mais Frenzel non se deu por vencido e aturou varios grolos amargos. Cando chegou Elin, el traballaba coma suplente dun eminente científico daquela universidade, un dinosauro da ciencia, tan exemplar e acreditado que se había durmido nos loureiros. Frenzel estaba máis ao día que o seu xefe. Calquera outro se houbera afundido na súa situación, mais el non se rendeu.”

Saber recoñecer ao competente, recoñecer a quen si ‘pode ser mestre’:

“Elin deuse de conta quen lle ía ensinar todo o que lle interesaba. E este non era o flamante e titular de taxonomía de invertebrados, senón o profesor humilde e incansábel que traballaba para el, Hans Frenzel.”

O conflito e a diferente consideración de disciplinas, da que falaba eu aquí, mais está mellor explicados nestas liñas. A flexibilidade que ofrece ser experto en máis dun tema:

“Aparte de bioquímico, era un dos mellores taxónomos, unha rara mestura que facía do profesor un ser enigmático e fascinante. Era raro ver a alguén que soubera tanto de dous disciplinas que practicamente se daban bofetadas. Polo xeral, os taxónomos radicais non aturaban aos bioquímicos, e estes desprezaban todo o que tivera que ver con “describir outro bicho novo, que a ninguén lle interesaba.” […].”

O derrube emocional ante unha situación diferente, o cambio de carácter e filosofía

“Sen embargo, cando Frenzel gañou o recoñecemento que merecía, mudou por completo. Non soubo gañar. Decidiu que todo o que el padecera profesionalmente lelo faría pagar a quen se atopara por debaixo da xerarquía científica.”

Saber estar e traballar con alguén cunha personalidade diferente á nosa. Aproveitar unha oportunidade para exercer as nosas calidades:

“Para entón, Elin converteuse no seu olliño dereito. A fascinación que ela sentía cara o seu mestre era mutua e, malia non ter nada que ver un co outro, o precisamente por iso, complementáronse á perfección no traballo de campo e no laboratorio. Ela viu a oportunidade de manter a flote a parte taxonómica, unha rama da bioloxía practicamente a piques da extinción coas ferramentas clásicas, devoradas polos que empregaban a xenética para distinguir animais e plantas. Ademais soubo aproveitar as profundas raíces bioquímica da formación do profesor e aplicalas no seus estudos sobre redes alimentarias e a súa relación entre especies.”

Estas liñas atópanse todas na páxina 54, e é só unha pequena mostra de todas as cousas boas que hai en El cementerio de icebergs. Estou de acordo co meu amigo en que a lectura de non ficción poida ser unha chisca máis proveitosa, para saber máis, en canto a coñecemento. Mais non hai dúbida que na novela pódense atopar perlas como estas.

Esther Tusquets preferiu abandonar os seus libros de ensaio nun traslado de domicilio. Supoño que o meu amigo, pola contra, abandonará as súas novelas cando volva a Galiza. Desexo que isto suceda pronto, porque se que é a súa preferencia.

ROSSI, Sergio; POLO, Toni. El cementerio de icebergs. Barcelona: Plaza & Janés, 2010. 365 p. 15×23 cm. ISBN 9788401337482.

Un libro de acción trepidante que recolle gran parte do ideario do fantástico e da ficción científica das últimas décadas. “O que Darwin non previu” bebe un pouco de todo: Aliens, Star Wars, o universo Marvel… unha morea de referencias aparecen páxina tras páxina. Alba Payo Froiz demostra ser unha fan do xénero. Tamén demostra estar interesada nas implicacións sociais do Darwinismo. En que outra ficción poderiamos atopar unha referencia ao documental “o pesadelo de Darwin”? Aquí, ao final da páxina 47.

“O que Darwin non previu” é unha novela fantástica con doses de terror e ficción científica. Nunha aldea viven, cercados polo exército, unha serie de mutantes aos que se considera infecciosos. Como xa ocorrera en “Ensaio sobre a cegueira” estes supostos infectados fan o posible por saír do seu cativerio.

Polo que se refire ao tema da evolución, o libro non o trata con corrección científica e si con moita fantasía. As novidades evolutivas transmítense coma se dunha infección se tratase. O éxito é do máis forte fisicamente e non do mellor adaptado á súa contorna. E o que menos me gusta, que tamén aparece na obra “La torguga de Darwin”: involucións que se dan nun mesmo individuo. En todo caso á novela non lle falta honestidade para nada, pois é evidente que non hai o desexo de ser preciso no tratamento deste tema.

A novela ten moitas cousas boas. É divertida e emocionante. Case non hai respiro para descansos e sucédense sorpresas e cambios a un ritmo máis que lixeiro. A situación de desesperación duns poucos personaxes por atoparse nun mundo sen alternativas e tamén a situación do marxinado por ser diferente son aspectos que me creo especialmente ben expostos. Unha excelente presentación desta colección de autores noveis.

PAYO FROIZ, Alba. O que Darwin non previu. Santiago de Compostela: Urco Editora, 2010, 190 p. (Alcaián). ISBN 9788493812133.

Creatividade para encarar novos retos

http://www.icmab.es/inspiraciencia/ca/registrat

Inspiraciencia é un concurso de relatos de inspiración científica que pretende combinar ciencia e escritura dun modo participativo e ser un estímulo para a innovación. Poderanse publicar relatos desde o 22 de Outubro ata o 10 de Xaneiro de 2011.

O concurso presenta as modalidades de relatos curtos (entre 800 e 1.500 palabras) e microrrelatos (ata 500 palabras). Tamén, hai unha sección non competitiva de creación de textos colectivos na que se encadearán nanorelatos (de 200 carácteres) a partir dunha idea inicial ata xerar relatos de ata 500 palabras.

O concurso ten dúas categorías: público adulto (a partir de 18 anos) e público xuvenil (entre 12 e 17 anos). Para participar hai que rexistrarse, nunha das dúas categorías, e enviar como máximo un relato en cada modalidade competitiva. É dicir, cada participante pode enviar un relato curto e un microrrelato. En canto á modalidade de nanorrelatos encadeados, pódense escribir sen limitación de número e soamente fai falta estar rexistrado no concurso.

Os relatos poden estar escritos en catalán ou en castelán.

Consulta as bases do concurso e ¡inspírache!

“Wells e máis Stapledon son comparábeis aos inventores do xadrez e máis as damas. Describiron novas regras do xogo e os seus sucesores aplicaron estas regras con poucas variacións, máis grandes ou máis pequenas”. Stanislaw Lem. 1984

A relación de Lem coa ficción científica no é tan amábel como se observa nesta cita. Comezou a empregar este xénero literario para fuxir da censura dunha Polonia comunista de afogo. Aínda que Lem rematara case que maldicindo a ficción científica, gústame coñecer a súa admiración por Wells e máis Stapledon, aínda que sexa só nunha primeira etapa da súa vida coma escritor.

Por certo, recuperade (nalgunha biblioteca por exemplo) o número de outubro da revista Quimera, que leva unha morea de páxinas nun cartafol dedicado ao escritor da Galitsia.