Currently viewing the tag: "Darwin"

Traducció de Daniel González Martín de la ressenya de Mark W. Moffet del llibre de Richard Conniff (The Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth9) publicada a BioScience 61(10):827-828. 2011, doi: http://dx.doi.org/10.1525/bio.2011.61.10.13, en accés obert.

Més enllà, a la profunditat del bosc, no tenen nom.

—Lewis Carroll. 1871. A través de l’espill: i tot allò que Alícia hi va trobar

“Una rosa no deixaria de fer olor, tampoc d’escampar el seu aroma, encara que es digués d’una altra manera”. Prou cert, però hauria somiat Shakespeare que hi hauria un dia un centenar de noms de roses, cadascun referint-se a una espècie amb un perfum propi? Un segle després de Shakespeare, el suec Carl von Linné començà aquesta empresa d’anomenar, i de com marcadament dolç seria provar d’anomenar una espècie. Conforme passa el temps, les normes linneanes de nomenclatura ha estat modificades, però l’extraordinari plaer de batejar un organisme nou per a la ciència roman intacte. Potser això explica perquè l’aparentment esotèric debat sobre sistemàtica ha estat sovint tan acalorat: l’elecció entre sistemàtica fenètica, cladística o filogenètica afecta com un científic pot descriure, anomenar i preservar taxons preuats.

Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth cobreix la història natural des dels dies de Linné fins el principi del segle XX. Encara que el llibre està adreçat a “no especialistes”, el seu contingut és consistentment elegant i suggeridor per agradar als biòlegs professionals. Jo vaig gaudir, per exemple, les descripcions de com, després de la implantació de molts museus públics, noves espècies van ser comprades a preus elevats per comerciants i van ser mostrades com a divertiment públic en tasques, cafeteries i col·leccions privades. Vaig quedar fascinat també pel relat de les primeres temptatives en tècniques de preservació. Certament, l’estudi d’espècies exòtiques no va ser en un inici per als puristes: de vegades, col·leccions senceres es podrien completament abans que un expert tingués l’oportunitat d’estudiar-les.

Encara que em va disgustar no trobar cap referència al botànic Richard Spruce (ni tan sols el gran Alexander Von Humboldt és mencionat encara que només breument) el llibre fa justícia a dotzenes de naturalistes poc valorats. Una d’elles, Mary Kingsley, és un dels meus favorits. Conniff descriu la Mary ensopegant per la selva de l’oest d’Àfrica, confosa pel ritual de la natura al seu voltant, fins que un caçador tribal reconegué que havia tingut un “moment de revelació, remarcant, ‘ah, veus’”. Jo, com altres biòlegs de camp, em veig reflectit a la seva experiència: en l’atordiment sufocant d’uns exercicis en una llarga cerca, vaig caure al terra només per trobar una de les espècies que havia estat cercant clarament: una aranya o una formiga. Per als més afortunats i talentosos cercadors d’espècies, moments com aquests han tingut grans revelacions. Anys d’immersió a la natura, aïllats de distraccions ordinàries, donaren oportunitats especials per a les seves ments per moure’s per canals frescos. Això va permetre, per exemple, que Alfred R. Wallace formulés durant els seus llargs viatges per Àsia el concepte de la selecció natural, independentment del descobriment de la idea per part de Darwin.

Els cercadors d’espècies han estat sempre molt més que simples col·leccionistes de novetats. Ens han donat moltes de les idees centrals de la biologia. Més enllà del cas obvi de Darwin, Conniff considera la forma en que aquests col·leccionistes han canviat com veiem el món. Col·locant als humans en un sistema simple amb la resta d’organismes, Linné, com Galileu abans que ell, aplanà el camí per veure la nostra espècie com menys central a l’univers, i l’agrupació taxonòmica acabà per barrejar-la fàcilment amb els arbres evolutius de Darwin. Com descriu Conniff, Linné preparà a naturalistes posteriors a prendre un punt de vista evolutiu sense que s’adonessin.

Malgrat tot, algunes de les noves idees no van donar resultat. El 1749, el francès Georges-Louis Buffon proposà que el clima poc hospitalari del nou món faria les espècies americanes “petites i menys capaces”, humans inclosos. Thomas Jefferson, que va ser president de l’American Philosophical Society i compromès amb la història natural, durant el seu període com a vicepresident i president dels Estats Units estava decidit a provar que Buffon estava equivocat. Jefferson pensà en una bèstia a la que anomenava “mamut”, (ara coneguda com a mastodont), coneguda a partir d’una dent fòssil, major que cap animal europeu. A Jefferson li va semblar raonable cercar un mamut amb vida a l’oest americà, basant-se en mites indis i especialment perquè l’extinció de les espècies era en aquell temps una idea estranya a la ciència. (Cosa que canviaria al final de la seva vida).

A finals del segle XIX, els científics estaven descrivint noves espècies de paràsits i elucidant els seus cicles vitals. Conniff descriu aquesta feina d’una immensa vàlua pràctica com a part de la tradició dels cercadors d’espècies. Una història de com Patrick Manson i Ronald Ross entengueren la causa de la malària ens condueix a una lectura dramàtica. El llibre acaba oferint-nos ràpidament una visió dels cercadors d’espècies avui.

El llibre aborda els moments àlgids i els dolents del que era ser un dels primers cercador d’espècies. Conniff s’adona com “es dispersaven al llarg del món per participar en una aventura fabulosa”, però també deixa clar que “aventura era sovint només una paraula maca per a una tasca dura i prolongada seguida de una mort dolorosa.” L’autor sap del què parla. Conniff ha dedicat mesos a la sistemàtica de criatures com les formigues de foc i les sangoneres com a contribuïdor d’articles a les revistes National Geographic i Smithsonian, però aquest llibre omet aquestes experiències de primera mà excepte la participació de Conniff en una expedició a l’Equador amb dos naturalistes anònims, qui, diu, van morir més tard “quan el seu avió de reconeixement s’estavellà en un bosc humit”. Qualsevol biòleg de camp reconeixerà aquesta breu descripció de l’incomparable botànic Alwyn Gentry i l’ornitòleg Ted Parker III.

Una vegada vaig passar una setmana amb Conniff, qui insistia cada nit de núvols de mosquits a la recerca de taràntules Avicularia . Sis anys després, jo era l’entomòleg d’una expedició a Myanmar amb el meu amic Joe Slowinski, expert en cobres, quan Joe va ser mossegat per una krait (una serp amb “una mossegada tan perillosa com la d’una cobra”, com Rudyard Kipling va descriure a la història “Rikki-Tikki-Tavi”, de El llibre de la Selva. Joe morí al dia següent, i Conniff l’inclou (amb Gentry i Parker) en aquesta necrologia, una llista de persones que moriren metre cercaven noves espècies. Joe collí moltes noves espècies de rèptils i amfibis durant la seva vida, però de la que més orgullós estava era de la cobra escopidora birmana, que va descobrir i anomenar Naja mandalayensis. La fascinació de donar nom a una espècie roman de per vida (o de tenir una batejada després de tu, com va succeir després de la mort d’en Joe amb Bungarus slowinskii, una krait de Vietnam).

Slowinski, com Gentry i Parkier i els taxònoms anteriors a ells, treballaren amb fervor religiós malgrat els riscos. Els primers naturalistes tenien raó en creure que la seva lluita tindria un final, convençuts que el nombre d’espècies seria limitat. Després de tot, quantes espècies cabrien a l’arca de Noé? Descriure espècies estava considerat, com Conniff diu, “una de les més importants i perdurables fites de l’era colonial”. I certament, a mitjans del segle XIX, el biòleg anglès Richard Owen afirmà que “res quedarà per als naturalistes, a excepció de la tasca de classificació i ordenació”.

Avui, moltes estimacions situen el nombre d’espècies sobre la terra en 10 milions o més, de les que s’han identificat uns 2 milions. Accelerant la pèrdua dels hàbitats, les espècies estan desapareixent davant dels nostres ulls (irònicament, en molts casos, fins i tot abans que els biòlegs provin de veure-les, molt menys d’anomenar-les). Moltes coses han canviat des de la cerca de Jefferson del mamut. El concepte d’extinció ha passat a ser part del coneixement públic i una realitat del dia a dia. Conniff s’ha centrat en l’origen de la recol·lecció d’espècies, i per això el seu relat acaba a principis del segle XX. Però com diu al final de “Els cercadors d’espècies”, la nostra pèrdua d’innocència sobre l’extinció fa la missió obsessiva de segles de durada del biòleg de camp, posada en marxa primer per Linné, més urgent que mai.

The Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth. Richard Conniff. W. W. Nortons, 2011. 480 pp., illus. $17.95 (ISBN 9780393341324 paper).

Sobre l’autor

Mark W. Moffett és investigador associat al Museu Nacional d’Història Natural i fotògraf contractat per la revista National Geographic. El Dr. Moffett ha estat guanyador del premi Nat Outdoor Book a la categoria de natura i medi ambient i del premi PSA per Aventures sobre formigues.

 

[Tradución de Daniel González Martín do texto de Mark W. Moffet sobre o libro de Richard Conniff (The Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth) publicada en BioScience 61(10):827-828. 2011, doi: http://dx.doi.org/10.1525/bio.2011.61.10.13, en aceso aberto].

Aló, na profundidade da fraga, non teñen nome.

—Lewis Carroll. 1871. Alice no Outro Lado do Espelho

“Unha rosa non deixaría de cheirar, tampouco de esparexer o seu aroma, aínda que se dixese doutro xeito” . Ben certo, pero soñaría Shakespeare que habería un día un centenar de nomes de rosas, cada un denominando unha especie cun perfume propio? Un século despois de Shakespeare, o sueco Carl Von Linné empezou esta tarefa de nomear, e de como tan doce sería probar de nomear unha especie. Conforme pasa o tempo, as normas linneanas de nomenclatura mudaron, pero o extraordinario pracer de bautizar un organismo novo para a ciencia permanece intacto. Quizais isto explica porque o aparentemente esotérico debate sobre sistemática foi a miúdo tan acalorado: a elección entre sistemática fenética, cladística ou filoxenética suxire como un científico pode describir, denominar e preservar taxons apreciados.

Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth cobre a historia natural desde os días de Linné até o principio do século XX. Aínda que o libro está dirixido a “non especialistas”, o seu contido é consistentemente elegante e suxestivo para gustar aos biólogos profesionais. Eu gocei, por exemplo, das descricións de como, logo da implantación de moitos museos públicos, especies novas foron compradas a prezos elevados por comerciantes e foron mostradas coma divertimento público en tascas, cafeterías e máis en coleccións privadas. Quedei fascinado tamén polo relato das primeiras tentativas en técnicas de preservación. Certamente, o estudo de especies exóticas non foi nun inicio para os enxebres: ás veces, coleccións enteiras podrecíanse completamente antes de que un experto tivese a oportunidade de estudalas.

Aínda que me anoxou non atopar ningunha referencia ao botánico Richard Spruce (nin sequera o gran Alexander Von Humboldt é mencionado aínda que só brevemente) o libro fai xustiza por ducias de naturalistas pouco coñecidos. Un deles, Mary Kingsley, é un dos meus favoritos. Conniff describe a Mary tropezando pola selva do oeste de África, confundida polo ritual da natureza ao seu arredor, até que un cazador tribal recoñeceu que debía ter “un momento de revelación, remarcando, “ah, vedes?”. Eu, coma outros biólogos de campo, véxome reflectido na súa experiencia: no abatemento sufocante duns exercicios nunha longa busca, caín no chan só para atopar unha das especies que fora buscando: unha araña ou unha formiga. Para os máis afortunados e talentosos buscadores de especies, movementos coma estes tiveron grandes revelacións. Anos de inmersión na natureza, illados de distraccións ordinarias, deron oportunidades especiais para as súas mentes para se mover por canles frescas. Isto permitiu, por exemplo, que Alfred R. Wallace formulase durante as súas longas viaxes por Asia o concepto da selección natural, independentemente do descubrimento da idea por parte de Darwin.

Os buscadores de especies foron sempre moito máis que simples coleccionistas de novidades. Déronnos moitas das ideas centrais da bioloxía. Máis aló do caso obvio de Darwin, Conniff considera a forma en que estes coleccionistas cambiaron como vemos o mundo. Colocando aos humanos nun sistema simple co resto de organismos, Linné, coma Galileo antes que el, achaiou o camiño para ver a nosa especie un pouco menos central no universo, e a agrupación taxonómica acabou por mesturala de xeito doado coas árbores evolutivas de Darwin. Como describe Conniff, Linné preparou aos naturalistas posteriores a tomar un punto de vista evolutivo sen que se desen conta.

Malia todo, algunhas das novas ideas non deron resultado. No 1749, o francés Georges-Louis Buffon propuxo que o clima pouco hospitalario do novo mundo faría as especies americanas “pequenas e menos capaces”, humanos incluídos. Thomas Jefferson, que foi presidente da American Philosophical Society e comprometido coa historia natural, durante o seu período coma vicepresidente e presidente dos Estados Unidos estaba decidido a probar que Buffon estaba equivocado. Jefferson pensou nunha besta á que denominaba mamut, (agora coñecida como mastodonte), coñecida a partir dun dente fósil, maior que ningún animal europeo. A Jefferson pareceulle razoable buscar un mamut con vida no oeste americano, baseándose en mitos indios e especialmente porque a extinción das especies era naquel tempo unha idea estraña á ciencia. (Cousa que cambiaría ao final da súa vida).

A finais do século XIX, os científicos estaban describindo novas especies de parasitos e elucidando os seus ciclos vitais. Conniff describe este traballo dunha inmensa valía práctica coma parte da tradición dos buscadores de especies. Unha historia de como Patrick Manson e Ronald Ross entenderon a causa da malaria condúcenos a unha lectura dramática. O libro acaba ofrecéndonos rapidamente unha visión dos buscadores de especies hoxe.

O libro aborda os momentos cume e os malos do que era ser un dos primeiros buscadores de especies. Conniff dáse conta coma “se dispersaban ao longo do mundo para participar nunha aventura fabulosa”, pero tamén deixa claro que “aventura era a miúdo só unha palabra linda para unha tarefa dura e prolongada seguida dunha morte dolorosa.” O autor sabe do que fala. Conniff dedicou meses á sistemática de criaturas coma as formigas de lume e as sambesugas como colaborador en artigos nas revistas National Geographic e Smithsonian, pero este libro omite estas experiencias de primeira man excepto a participación de Conniff nunha expedición ao Ecuador con dous naturalistas anónimos, quen, di, morreron máis tarde cando o seu avión de recoñecemento estrelouse nun bosque húmido. Calquera biólogo de campo recoñecerá esta breve descrición do incomparable botánico Alwyn Gentry e o ornitólogo Ted Parker III.

Unha vez pasei unha semana con Conniff, quen insistía cada noite de nubes de mosquitos en busca de tarántulas Avicularia. Seis anos despois, eu era o entomólogo dunha expedición a Myanmar co meu amigo Joe Slowinski, experto en cobras, cando Joe foi mordido por unha krait (unha serpe con un mordisco tan perigoso coma a dunha cobra, como Rudyard Kipling describiu na historia Rikki-Tikki-Tavi, do libro da Selva. Joe morreu ao día seguinte, e Conniff inclúeo (con Gentry e Parker) nesta necroloxía, nunha lista de persoas que morreron mentres buscaban novas especies. Joe colleu moitas novas especies de réptiles e anfibios durante a súa vida, pero da que máis orgulloso estaba era da cobra cuspidora birmana, que descubriu e anomenou Naja mandalayensis. A fascinación de dar nome a unha especie permanece para sempre (ou de ter unha bautizada logo de ti, coma sucedeu logo da morte de Joe con Bungarus slowinskii, unha krait de Vietnam).

Slowinski, coma Gentry e Parker e os taxónomos anteriores a eles, traballaron con fervor relixioso malia os riscos. Os primeiros naturalistas tiñan razón ao crer que a súa loita tería un final, convencidos que o número de especies sería limitado. Despois de todo, cantas especies caberían no Arca de Noé. Describir especies estaba considerado, coma Conniff di, “unha das máis importantes e perdurables fitas de era colonial”. E certamente, a mediados do século XIX, o biólogo inglés Richard Owen afirmou que “ren quedará para os naturalistas, agás a tarefa de clasificación e ordenación”.

Hoxe, moitas estimacións sitúan o número de especies sobre a terra en 10 millóns ou máis, das que se identificaron uns 2 millóns. Acelerando a perda dos hábitats, as especies están desaparecendo ante os nosos ollos (ironicamente, en moitos casos, antes de que os biólogos proben de velas, moito menos de nomealas). Moitas cousas cambiaron desde a busca de Jefferson do mamut. O concepto de extinción pasou a ser parte do coñecemento público e unha realidade cotián. Conniff centrouse na orixe da recolección de especies, e por iso o seu relato acaba a principios do século XX. Pero coma di ao final de “Os buscadores de especies”, a nosa perda de inocencia sobre a extinción fai a misión obsesiva de séculos de duración do biólogo de campo, posta en marcha primeiro por Linné, máis urxente que nunca.

The Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth. Richard Conniff. W. W. Nortons, 2011. 480 p. (ISBN 9780393341324).

Sobre o autor

Mark W. Moffett (mark@doctorbugs.com) é investigador asociado ao Museo Nacional de Historia Natural e fotógrafo contratado pola revista National Geographic. O Dr. Moffett foi gañador do premio Nat Outdoor Book na categoria de natureza e medio ambiente e do premio PSA por Aventuras sobre formigas.

 

 

 

“[…] a selección natural non actúa meramente como un cedazo, eliminando ás mutaciones deletéreas e favorecendo ás beneficiosas; a longo prazo, no transcurso de millores de anos e millóns de xeracións, integra as mutaciones en conxuntos coherentes, desde o punto de vista adaptativo, como resposta ás condicións ambientais. É a selección natural a que dá direccionalidad aos cambios, orienta o azar e lenta e progresivamente produce estruturas máis complexas, novos órganos e novas especies. As novidades xorden a partir de novas asociacións de material xa existente, non imaxinadas previamente.” (páx. 96)

3243076_851c56acCharles Darwin mural, Sidney Street, Sheffield (Neil Theasby) / CC BY-SA 2.0

Que pracer de lectura, que agasallo máis lindo. Remateino e pecheino case emocionado. Se che gusta a divulgación e máis o tema da evolución biolóxica o libro gózase de principio a fin, sen pausa, e convértese nunha lectura-vicio no mellor dos sentidos. A min pasoume deste xeito. Pero que a min me gustara non é motivo para lelo. Porqué tedes que achegarvos a este título?

Eu teño cinco razóns:
1) Estar escrito dirixido a todo o mundo cunha escrita moi clara e didáctica.
2) Estar ordenado nunha secuencia de capítulos aclaratoria.
3) Por conter unha actualización de temas ofrecéndonos o consenso máis recente. A min gustoume especialmente o capítulo 4 (A orixe das especies), que mostra como o proceso de especiación simpátrica e a hibridación comprobáronse máis frecuentes daquilo esperado, e matiza estudos anteriores que dan unha xeneralización ancho ao proceso de especiación alopátrica. O libro tamén nos pon ao día nos últimos adiantos e achados en relación á evolución.
4) Incluir outros temas expandindo a importancia de entender o concepto evolutivo en medicina e medio ambiente.
5) Porque se molla, con respecto e obxectivismo, sobre a relación entre evolución e as crenzas relixiosas, á vez que nos alerta dos que nos queren confundir co engano. Neste sentido, o último capítulo (Homo racional fronte Homo emocional) é interesantísimo. É un libro en si mesmo, cun final exquisito.

O libro non é perfecto, xaora. Os recadros que se intercalan no texto teñen unha letra pequena de máis e son de lectura incómoda, malia que fan inciso en temas importantes. Unha das cousas que defende o libro é a vixencia da teoría proposta por Darwin e Wallace. Isto non é máis un mérito do libro, e si un mérito da teoría que elaboraron estes naturalistas. Mantén e reaviva a admiración que a selección natural aínda esperta. Quen non podería gozar da súa lectura? Quizais os afines á interpretación máis heterodoxa do tema…. Non. Realmente penso que estes tamén agradecerán dedicar o tempo que o libro nos pide.

Charles Darwin naceu hoxe hai 205 anos.

sesbe5_450FONTDEVILA, Antonio; SERRA, Lluís. La Evolución biológica: una reconstrucción darwinista. Madrid: Síntesis; Sociedad Española de Biología Evolutiva, 2013. 480 p.; 21 cm. ISBN 9788499588704

“O máis soado de todos [exemplo da selección en acción], que non elaborarei aquí en detalle porque xa foi descrito a fondo (por exemplo, no soberbio libro de Jonathan Weiner, The Beak of the Finch: A Story of Evolution in Our Times), é a adaptación dun ave a un cambio de clima anómalo. O Pimpín de Darwin (Geospiza fortis) da Illas Galápagos foi estudado durante varias décadas por Peter e Rosemary Grant, da Universidade de Princetown, e os seus colaboradores. En 1977, unha forte seca nas Galápagos reduciu de xeito drástico a dispoñibilidade de sementes na illa Dafne Maior. Este Pimpín, que normalmente prefire comer sementes pequenas e brandas, viuse forzado a recorrer a sementes máis grandes e máis duras. Varios experimentos mostraron que só as aves máis grandes, con pico máis grande e robusto, poden romper con facilidade as sementes duras. O resultado foi que só os individuos de pico grande puideron alimentarse adecuadamente, mentres que os de pico pequeno morreron de inanición ou quedaron demasiado débiles para reproducirse. Os sobreviventes de pico grande deixaron máis descendentes, e á seguinte xeración a selección natural incrementara o tamaño medio do pico nun 10 por 100 (o tamaño corporal tamén aumentou). Esta taxa de evolución é vertixinosa, moito máis rápida que nada que vexamos no rexistro fósil. En comparación, o tamaño do cerebro humano aumentou no linaria humano ao redor dun 0.001 por 100 por xeración. Todo o que require a evolución por medio da selección natural quedara documentado a satisfacción polos Grant en estudos previos: os individuos da poboación orixinal variaban na profundidade do pico, unha gran proporción desa variación era xenética e os individuos con picos distintos deixaron un número de descendentes distinto na dirección predita.” (páx. 178)

Fonte: http://www.flickr.com/photos/putneymark/1351694843/in/set-72157601810082531/

Recollo hoxe un fragmento do excelente libro de Jerry A. Coyne para falar doutro libro que eu lira hai tempo, penso que no 2007 máis ou menos. Trátase do título de Jonathan Weiner “O pico do pimpín: unha historia da evolución nos nosos días”, que recibira o Premio Pulitzer no ano 1995 na categoría xeral de non ficción. Coyne recolle, facendo referencia ao traballo do matrimonio Grant, unha proba máis da realidade da evolución. Fágoo co convencemento que sempre temos que deixar que os verdadeiros especialistas sexan “os primeiros en falar”, e tamén, que eu non tería unha proposta mellor para vos convidar á lectura entrambos títulos.

COYNE, Jerry A. Por qué la teoría de la evolución es verdadera. (Why evolution is true. 2009). Traducción de Joan Lluís Riera. Barcelona: Crítica, 2009. 364 p. 24 cm. (Drakontos). ISBN 9788498920222.

WEINER, Jonathan. El pico del pinzón: una historia de la evolución en nuestros días. (The beak of the finch. 1995) Trad. Manuel Pereira. Barcelona: Galaxia Gutenberg, 2000. 13 x 21 cm, 529 p. ISBN: 9788481093650

 

Que pijo este Darwin! Non o digo porque tivese diñeiro, porque viñese dunha familia acomodada, ou porque se puidese permitir facer a viaxe que fixo no Beagle durante cinco anos como se dun ano sabático se tratara. Dígoo porque leo na súa autobiografía que antes de empezar estudos, xa o facía cunha despreocupación total, coa tranquilidade que dá non ter a necesidade de atopar unha saída profesional. Unha situación que moitos, creo, non podemos contemplar. Mais imos a outros temas máis importantes que tamén se mostran no libro.

Quero falar da edición que lin, única por varios motivos. Traducida por Jaume Terrades e cunha introdución de Martí Domínguez, trátase da primeira edición non censurada da obra e tamén en lingua catalá deste título. Contén tamén toda unha serie de imaxes sobre personaxes e lugares relacionados co naturalista, ademais de varias notas ao pé de páxina que complementan a lectura. Unha verdadeira novidade neste ano Darwin*. Ben, sempre poderemos resentirnos da lentitude coa que chegan ata nós as traducións deste autor (máis de 100 anos no caso desta autobiografía).

Que sociedade, a Victoriana, tan particular e nalgúns aspectos tan contraditoria. Por unha banda tan firme nalgunhas actitudes e tan aberta a outros… O motivo da censura por parte dos familiares de Darwin foi que este facía xuízos sobre o xeito de facer e pensar de persoas próximas.

“O que máis lle gustaba era sacar conclusións de pequenas observacións feitas durante un longo tempo. O seu xuízo era excelente, tiña unha cabeza moi equilibrada, mais non creo que se puidese dicir que posuía un pensamento moi orixinal”. (p. 69).

Isto di de Henslow. Seguidamente, na páxina 103, di de Robert Brown que

“Tiña inmensos coñecementos, moitos dos cales morreron con el, porque tiña demasiado medo de cometer algún erro”.

Máis adiante (p. 109) de Herbert Spencer di que

“non son consciente de aproveitar nada […] para a miña obra. O seu xeito dedutivo de tratar todos os temas é completamente oposta ao meu marco mental”.

É comprensible, por unha banda, que os censores visen estas opinións un chisco ásperas. Eu creo que non o son . Axúdame a distancia, xaora. Mais Darwin o que fai é mostrar en que medida é congruente cun pensamento lóxico, científico. Ao longo da súa biografía fai patente a súa dedicación:

“Nunca antes  entendera […] que a ciencia consiste en xuntar feitos para poder extraer leis xerais ou conclusións.” (p. 73);

ou tamén na páxina 116,

“a miña principal distracción e única tarefa na vida foi o traballo científico: e a excitación que me produce faime esquecer o meu malestar diario ou afástao”.

Outro motivo de censura foron as súas opinións sobre a relixión. Mais Darwin non fai outra cousa aquí que xulgar “cientificamente”, do mesmo xeito que o fai cara a súa tarefa, as súas obras e os seus colegas.

“Nunca me afectou o pensamento de ata que punto era ilóxico dicir que cría naquilo que non podía entender e que, de feito, non se pode entender”

di (p. 64) de cando daba por certo aquilo escrito na Biblia.

“[…] calquera home normal necesitaría as evidencias máis claras para crer nos milagres en que se basea o Cristianismo” (p. 89)

afirma máis tarde. Darwin, congruente co seu razoamento, só pode mostrarse escéptico (e agnóstico) ante estes temas. A súa familia, non obstante, viu quizais unha actitude máis atea da preferida. Dubido moito que Darwin quixese polemizar minimamente con nada ou ninguén. De feito, deixa claro que o seu escrito é “unha explicación sobre min mesmo, coma se estivese morto noutro mundo e repasase a miña vida” (p. 36).

O último aspecto que quero comentar, porque me gustou lelo, é a súa consideración cara a Wallace. O que nun principio foi un “entroncamento de plans” que precipitou a redacción de A orixe das especies, resultou un beneficio, de acordo co que confesa Darwin:

“[…] o seu ensaio [o de Wallace] sen dúbida axudou á recepción da teoría” (p. 123).

Darwin non ten inconveniente en encomiar ao seu suposto competidor:

“O ensaio do Sr. Wallace […] estaba expresado admirablemente e era moi claro”.

Recoñece que

“Entón eu non sabía ata que punto el tiña unha disposición nobre e xenerosa”.

Un xuízo xusto e de cabaleiro, de investigador íntegro e honestidade, que a través desta autobiografía “escoitamos “directamente da súa propia voz.

Darwin, Charles. Autobiografia: edició no censurada. Tradución do inglés de Jaume Terradas; introducción de Martí Domínguez. [València]: Universitat de València, DL 2008. 150 p. 21 cm. (Mètode; 3). ISBN: 978-84-370-7328-6

“Doutra banda, as novelas, que son obras de imaxinación pero non dunha orde moi elevada, durante anos fóronme consolo e un pracer marabillosos, e a miúdo bendigo aos novelistas” (p. 135). Charles Darwin

Esta cita ten unha opinión moi clara sobre o valor da narrativa mais ociosa, que moitos (moitas) atoparán desacertada ou con prexuízo. En calquera caso, para min é un pracer descubrir a unha persoa tan especialista no seu tema como Charles Darwin descobre os beneficios desta actividade insubstituíbel que é a lectura.

Darwin, Charles (2009) Autobiografia (The autobiography of Charles Darwin: 1809-1882. 1958) Trad. Jaume Terrades. Introducció de Martí Domínguez. València: Universitat de València. 16 x 21 cm, 150 p. ISBN-10: 84-370-7328-6.

 

Tagged with:
 

A lei de Lem - Daniel Gonzalez Martin

“Darwin escribiu unha vez que el nunca foi un ateo… e que agnóstico sería o xeito máis correcto de describir a súa forma de pensar”.

Este pequeno xoguete foi un agasallo simpático que me fixeron hai tempo. É máis famoso do que poida parecer nun principio, pois aparece tamén no programa de Eduard Punset (Redes), a carón do voante do taxista. A caixa ten detrás esta cita sobre o pensamento de Darwin no referente á relixión. Gustoume atopar que o meniño levaba unha referencia a súa persoa, pero témome moito que na súa autobiografía, editada sen censura este Ano Darwin por primeira vez, deixa claro que a súa verdadeira actitude é máis próxima ao ateísmo que ao agnosticismo.

Tagged with:
 

O Ano Darwin é unha efeméride da que estou gozando moito, aínda que xa se arrefriou un pouco. Cando atopei este título na librería díxenme que lería todo aquilo que se publicase ao redor a figura de Darwin. A medida que se publicaban máis e máis títulos, deime conta que facelo seria un esforzo titánico que dificilmente lograría. Malia renunciar a facer esta lectura exhaustiva das novidades do bicentenario, tanto Darwin como a evolución serán temas recorrentes neste blogue. O motivo é, simplemente, que é un tema que me gusta.

Charles Darwin é unha biografía breve escrita a seis mans (porque é impensábel que alguén escriba xa de puño e letra) por tres expertos no científico e na súa época. Entre estes está Janet Browne, autora da biografía máis extensa e completa que coñezo e tamén dun título sobre a redacción e publicación de A orixe das especies. Pero esta biografía é sobre todo unha biografía do seu pensamento, da idea da mutación dos organismos, e do recibimento desta por todas partes. Como é este recibimento déixao claro os autores, con retranca, na páxina 124:

“[…] pero as súas teorías eran demasiados materialistas para os idealistas, demasiado capitalistas para os socialistas, demasiado empiristas para os alemáns e demasiado inglesas para os franceses”

En calquera caso, a primeira parte do libro fala dun ambiente moito máis favorable do que eu supoñía, polo menos na súa contorna máis próxima. Fala dos naturalistas amigos e compañeiros de profesión (algúns destes anteriores a Darwin) que o apoiaron e o esporearon, así como do punto de inflexión que supuxo a lectura de Malthus e do catalizador que foi a carta de Alfred R. Wallace, que tiña entre mans un traballo coa mesma teoría. Os tres biógrafos non deixan de banda mencionar a orde e sistematización da súa metodoloxía na procura, nin da súa (extrema?) prudencia á hora de redactar os seus escritos. Dúas cousas chamáronme especialmente a atención. Unha é sobre a morte da filla de Darwin. Os autores non nos dan moita información biográfica pero si precisan que a herdanza era o aspecto dentro da teoría que el aínda non podía explicar, e que isto mesmo engadía desacougo á morte da nena. A outra é a “conquista” do darwinismo por parte dos humanistas. A selección natural xa non ten un peso tan grande para os científicos, ou ben non é o único mecanismo que actúa. O cambio de paradigma que propón a teoría da evolución no pensamento fai que sexa imposible separar a carga ideolóxica da súa explicación científica. Chegamos aquí ao nacemento do Darwinismo.

Charles Darwin non é un libro imprescindíbel, pero si unha moi boa aproximación ao pensamento de Darwin. Un libro pequeno que, ao meu parecer, non deixará de destacar notablemente de entre o alude de novidades do bicentenario.

Cuberta do título

Desmond, Adrian; Moore, James; Browne, Janet (2008) Charles Darwin (2007) Trad: Antoni Martínez Riu. Barcelona:  Herder. 12 x 20 cm, 165 p. ISBN-10: 84-254-2579-0.