Currently viewing the tag: "Ciencia ficción"

“Wells e máis Stapledon son comparábeis aos inventores do xadrez e máis as damas. Describiron novas regras do xogo e os seus sucesores aplicaron estas regras con poucas variacións, máis grandes ou máis pequenas”. Stanislaw Lem. 1984

A relación de Lem coa ficción científica no é tan amábel como se observa nesta cita. Comezou a empregar este xénero literario para fuxir da censura dunha Polonia comunista de afogo. Aínda que Lem rematara case que maldicindo a ficción científica, gústame coñecer a súa admiración por Wells e máis Stapledon, aínda que sexa só nunha primeira etapa da súa vida coma escritor.

Por certo, recuperade (nalgunha biblioteca por exemplo) o número de outubro da revista Quimera, que leva unha morea de páxinas nun cartafol dedicado ao escritor da Galitsia.

Esta é a terceira (1) e última parte da novela, que transcorre xa no futuro. Deixa así de ser unha ficción da historia da vida que coñecemos para pasar a ser un relato de ciencia ficción máis “típico”. A partir de aquí tódolos elementos son froito da imaxinación do autor. Esta terceira parte gustoume moito menos que as dúas anteriores, pero non escangallan o que teñen de bo as dúas primeiras.

Un reducido grupo de humanos (militares) espertan dunha hibernación nun xeito de búnker na absoluta soidade producida por unha catástrofe a escala planetaria e que fai que sexan os derradeiros da especie. Entre eles, unha muller que se nega a ser a nova nai da humanidade. Un planeta Marte destruído pola competencia entre robots levados no seu momento polos humanos. Depredadores especializados até o punto de ser invisibles antes de capturar algunha presa porque as primeiras etapas do proceso de dixestión delátaos. “Post-humanos” que viven en simbiose pero con dependencia de árbores ás que inevitablemente teñen que volver para continuar vivindo. Esta parte contén unha serie de relatos que ofrecen unha evolución alternativa imaxinada por Baxter.

Quizais foi este cambio o que non me gustou. Eu estaba inmerso na ficción biolóxica das páxinas precedentes. Ademais, hai un detalle que entendo é incorrecto. Refírome aos elementos de psicoloxía evolutiva que podemos atopar na narración. O autor fálanos de que “era mellor ter nenos pola noite” (páx. 392) porque pola noite había menos presión dos depredadores e isto perdurara (”había medos atávicos gravados no xenoma” páx. 427). Creo que o autor considera a posibilidade de que a análise dos problemas de adaptación dos humanos en épocas anteriores e temperás poida ter conexión e ofrecer coñecemento sobre a mente dos humanos actuais ou posteriores. Moito me temo que isto se demostrou falso.

Hai un detalle moi lindo. A homenaxe pouco camuflada a H.G. Wells e á súa máquina do tempo. Xusto é dicir que Stephen Baxter é autor dunha secuela “autorizada” (3) deste clásico. Unha das protagonistas “post-humanas” leva o nome de “Weena” (páx. 419), que é o nome do Eloi no devandito título..

O último aspecto que quero comentar é a evolución da conciencia tal como se mostra na novela. Este é un dos fíos que une unha historia detrás a outra. Móstrasenos aquí como fonte de reflexión por parte dunha das protagonistas ante o malogrado feito do medio ambiente, que convencida das potencialidades da tecnoloxía proba de convencer da posibilidade de enderezar unha situación ambiental case irreversible. Esta mensaxe ecoloxista é unha das moitas que podemos atopar en todo este puñado de historias onde a evolución é a protagonista presente en todas elas.

(1) A primeira parte desta novela comenteina o dia 26 de xaneiro. A segunda o fixen o 27 de febreiro.

(2) Buller, David J. Cuatro falacias de la psicología evolutiva en Investigación y ciència. Gener 2009. Núm 388. p 58-65.

(3) Baxter, Stephen (1996) Las naves del tiempo (The time ships. 1995) Trad: Pedro Jorge Romero. Barcelona: Ediciones B. 15 x 23 cm, 424 p. (Nova Éxito: 11) ISBN: 84-406-6788-4.

Capacitor Fantástico e máis Eric Novello tamén leron Evolución.

O autor participa no blog colectivo do club de lectura ciència Bib. Les Corts Miquel Llongueras. Neste blog apareceu a  primeira versión deste escrito.

Unha das cousas que me chamou a atención deste libro é o seu título, que parece á primeira ollada o título dun manual académico. Por curiosidade busquei no catálogo dunha biblioteca que temos no barrio (a biblioteca da Facultade de Bioloxía da UB) onde atopei 15 entradas, todas elas de libros de ensaio ou especializados no tema. Mais Evolución de Stephen Baxter, trátase dunha novela.

Con esta particularidade comecei a súa lectura, preguntándome canta bioloxía evolutiva podía explicar (ou empregar) e se podería ser unha lectura recomendable para o noso club de lectura. Nun principio, cun peso de 480 páxinas, unha letra un chisco pequena e un palmarés de 0 premios… non semella un título doado de recomendar. O libro I (”ancestros”) é o que comentarei hoxe e deixo as dúas partes seguintes para outros días.

A novela abrangue un período de tempo dende 65 millóns de anos atrás até un futuro non fixado pero moi afastado. Neste sentido, non lembro ningún autor que se atrevese a falar sobre un intervalo de tempo tan longo. Aclaración continxente é dicir que o autor non é biólogo (é físico), pero que se documentou, e moito, na elaboración da novela é evidente. A min pareceume interesante esta mestura de dramatización da historia da vida que coñecemos e da interpretación que fai Baxter deste coñecemento.

“Deste xeito, xeración tras xeración, as poboacións de organismos seguían a pista dos cambios do mundo. Todas as variacións das especies que resultaban viables na nova contorna eran seleccionadas e aquelas que deixaban de ser viables desaparecían, mergulladas nos arquivos fósiles ou sumidas totalmente no esquecemento. Estas viravoltas eran interminables, como o proceso de axitación perpetuo. Mentres as variacións “requiridas” pola contorna atopábanse entre as variacións xenéticas dispoñibles, os cambios das poboacións podían ser moi rápidos… como descubrirían os humanos coas especies domesticadas de plantas e animais na procura da súa propia idea de perfección no seu patrimonio de criaturas viventes. Pero cando se esgotaban as variacións posibles, os cambios se estancaban até que aparecía unha nova mutación, acontecemento fortuíto provocado, quizais, pola radiación, que abría novas posibilidades de mutación. Isto era a evolución” [páx. 85]

Escollín este fragmento coa intención de ilustrar o ton da narración e tamén como pequeno aperitivo das ideas evolutivas que de tanto en tanto vai ofrecendo Baxter na novela. Até onde podo asegurar, corresponde certamente cunha definición de evolución moi correcta. Ademais, sinala entre liñas cara a outros temas moi interesantes. Falo agora mesmo do diferente ritmo evolutivo (gradualismo e saltacionismo) a que me evoca o autor cando fala da rapidez dos cambios nas poboacións. Tamén define a xeración de novas variantes, aínda que parcialmente, posto que fala unicamente da mutación producida polas radiacións.

Nin un único nin uns poucos personaxes son posibles, recordade o intervalo de tempo, pero si que hai un fío condutor que une as tres partes da novela. Trátase da liña evolutiva dentro dos primeiros mamíferos cara aos humanos. Purga (Purgatorius) é un dos protagonistas desta parte, que comeza co inminente impacto do meteorito a Chicxulub, que deixa vía libre á evolución dos mamíferos, e acaba cos antecesores dos homínidos a piques de facer o paseo pola sabana, a piques de lograr o bipedismo.

Volvo dicir que se trata dunha novela e que ninguén ten que coller esta lectura como substituto dun manual ou dun libro de ensaio. En todo caso, creo que a lectura é moi, pero que moi recomendable.

evolucion

Edición en castelán do título de Stephen Baxter

Baxter, Stephen. “Evolución”. (Evolution. 2002) Trad. de Manuel Mata Álvarez. La Factoría de Ideas: Arganda del Rey, 2004. 16.5 x 23. 480 pàg. (Solaris Ficción: 54) ISBN-10: 84-9800-0513.

O autor participa no blog colectivo do club de lectura ciència Bib. Les Corts Miquel Llongueras. Neste blog apareceu a primeira versión deste escrito.

O autor e historiador da ciencia ficción Brian Aldiss lamentaba a carencia de empatía cara ao xénero nun artigo de Bryan Appleyard no xornal The Sunday Times. Este xornalista recolle unha serie de impresións sobre esta literatura nos nosos días. “Unha ciencia ficción nova, dura, lóxica e frutífera é agora unha rareza”. Pola contra, atopámonos nun verdadeiro escenario de ciencia ficción: cambio climático, recursos petrolíferos esgotándose, redes de comunicación máis extensas e complexas que nunca, turistas espaciais, …. E por isto pedimos que a ciencia ficción teña máis vixencia da que lle atribuímos, e preguntámonos se non a queremos o suficiente.

Gústalle ao mundo editorial a ciencia ficción? Algúns autores prefiren non ser encadrados no xénero. Aldiss explica que a primeira novela de Salman Rushdie (Grimus. 1977) foi merecedora do galardón á mellor novela de ciencia ficción, pero que os editores preferiron retirar a novela do premio no último momento. “Se lle poñían a etiqueta de escritor de ciencia ficción ninguén querería saber del máis nada”. Tanta mala prensa dá ser autor/a de esta narrativa?

A lei de Lem - Daniel Gonzalez Martin

Este foi o último número publicado. O boletín "Estació Garcilaso" xa non existe. Pero agora a biblioteca ten unha cousa mellor: un blogue

Gústalle aos autores a ciencia ficción? Hai quen afirma non escribir ciencia ficción, aínda que as súas obras poderíanse incluír no xénero. Margaret Atwood, por exemplo, afirma non escribir ciencia ficción, se non “ficción especulativa”. Isto é moi lícito, madía leva, pero poderiamos atopar tamén algunhas das súas obras ao estante de “ciencia ficción” na biblioteca e non sería un erro. Stanislaw Lem dicía a unha das súas últimas entrevistas que “O xénero da ciencia ficción é unha cousa que non soporto, considéroo un xénero moi menor, pueril e carecido de todo valor cognitivo” e que “de mozo escribín novelas próximas á ciencia ficción para poder escapar do realismo social en linde e para sortear a censura stalinista, pero non deixo que se reediten…” Ray Bradbury lamentaba ser considerado só como un autor de ciencia ficción malia que esta narrativa constitúe unha parte non maioritaria da súa obra.

Premios literarios específicos dos xénero hai moitos e diferentes. Pero, están excluídos de poder optar ao Premio Nobel de Literatura os autores de ciencia ficción? Que un/a escritor/a aspire ao Premio Nobel é moi lícito e comprensible. Antonio Lobo Antunes, que non escribiu ciencia ficción, declaraba ao recibir Premio de Literatura en Linguas Romances de la Feria Internacional do Libro de Guadalaxara” que “só falta o gordo”. Sobre Lem díxose que non recibiu “o gordo” polo feito de ser considerado un autor do xénero. Isto non nos ten que facer dano. Hai autores excelentes que non o teñen (Calvino, Borges, Vonnegut…. están na miña lista). De tódolos xeitos, xa temos resposta á última pregunta: temos unha autora galardoada co premio Nobel de literatura (no 2007) que escribiu ciencia ficción: Doris Lessing, autora de Canopus en Argos: arquivos (1980-81), unha “Space opera” que foi amplamente comentada en estudos de política e xénero. Desvanécese así o estigma sobre estes escritores? Pois parece ser que non. Polo menos Harold Bloom, crítico literario e autor de canons encomiados, non se corta ao dicir que a obra de Lessing dos últimos 15 anos é dificilmente lexíbel.

Sexa como sexa, a ciencia ficción manterá sempre a boa saúde dunhas poucas boas calidades. Dínolo Aldiss: “Borges, como Lem, sospeita que non sabemos nada sobre nós. Interésache isto? Si. Le ciencia ficción.” Appleyard tamén apunta ao artigo unha novidade editorial: Different Engines: How Science Drives Fiction and Fiction Drives Science (2008) de Mark L. Brake e Neil Hook. Estes autores defenden que os autores e autoras de ciencia ficción son libres de especular nunha medida que os científicos non o son. A ciencia ficción é un compañeiro necesario da ciencia. Como pode a ficción deixar de contemplar futuros posibles nun mundo en cambio constante? Como pode a ciencia empezar a crer na súa sabedoría, na súa verdade, sen escritores e escritoras que buscan á dianteira do territorio?

Gústanos aos lectores/as a ciencia ficción? Madía leva. Non temos que deixar de ter presente estes argumentos, do mesmo xeito que un canon pode ser un bo repertorio de onde sacar información para novas lecturas. Pero o primeiro criterio a que temos que atender é o noso gusto. E si gústanos ler ciencia ficción pois adiante. Por que teriamos que deixar de querela?

Referencias

Appleyard, Bryan. Why don’t we love science fiction?. En The Sunday Times [en liña]. 2 de decembro de 2007 [Consulta: 26 de novembro de 2008]. Dispoñible en: http:// entertainment.timesonline.co.uk/tol/artes_and_entertainment/books/artigo2961480.ece

López, Angeles. A ciencia ficción é un xénero pueril (Entrevista a Stanislaw Lem) en: La Vanguardia [en liña]. 12 de abril de 2006 [Consulta: 26 de novembro de 2008].

Maiello, Michael. A Nobel Prize For Science Fiction. En Forbes [en liña]. 10 de outubro de 2007 [Consulta: 26 de novembro de 2008]. Dispoñible a: http://www.forbes.com/2007/10/12/nobel-prize-lessing-opinion-books-cz_mm_1012lessing.html

Este texto foi escrito orixinariamente para o boletín “Estacio Garcilaso” núm 4, da Biblioteca Garcilaso.