Currently viewing the tag: "Alfred R. Wallace"

“As verdades científicas, por natureza, permanecen até ser descubertas por quen sexa que teña a capacidade de facelo. Se dúas persoas diferentes descobren unha mesma cousa en ciencia, será a mesma verdade. A diferenza das obras de arte, as verdades científicas non mudan a súa natureza en función dos seres humanos que as descubriron. Isto supón tanto unha gloria como unha limitación para a ciencia. Si Shakesperare non vivise, ninguén escribira Macbeth. Se Darwin non vivise, alguén descubriría a selección natural. De feito, alguén o fixo: Alfred Russell Wallace.”

Richard Dawkins (2002)

Non atopo ningún defecto a este texto. Se cadra un pouco taxativo no intre de falar das verdades científicas. Mais, aparte diso, gústame moito. Pola comparación entre ciencia e arte, e sobre todo, pola mención, tal como está feita, a Alfred Russell Wallace. Saúdos.

+-+-+-+-+

DARWIN, Charles R; WALLACE, Alfred R. La Lluita per la vida. Traducció de Juli Peretó; introducció de Manuel Costa i Juli Peretó. Valencia: PUV, 2008. 89 p.; 18 cm. (Breviaris; 20). ISBN 9788437071312

[Tradución de Daniel González Martín do texto de Mark W. Moffet sobre o libro de Richard Conniff (The Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth) publicada en BioScience 61(10):827-828. 2011, doi: http://dx.doi.org/10.1525/bio.2011.61.10.13, en aceso aberto].

Aló, na profundidade da fraga, non teñen nome.

—Lewis Carroll. 1871. Alice no Outro Lado do Espelho

“Unha rosa non deixaría de cheirar, tampouco de esparexer o seu aroma, aínda que se dixese doutro xeito” . Ben certo, pero soñaría Shakespeare que habería un día un centenar de nomes de rosas, cada un denominando unha especie cun perfume propio? Un século despois de Shakespeare, o sueco Carl Von Linné empezou esta tarefa de nomear, e de como tan doce sería probar de nomear unha especie. Conforme pasa o tempo, as normas linneanas de nomenclatura mudaron, pero o extraordinario pracer de bautizar un organismo novo para a ciencia permanece intacto. Quizais isto explica porque o aparentemente esotérico debate sobre sistemática foi a miúdo tan acalorado: a elección entre sistemática fenética, cladística ou filoxenética suxire como un científico pode describir, denominar e preservar taxons apreciados.

Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth cobre a historia natural desde os días de Linné até o principio do século XX. Aínda que o libro está dirixido a “non especialistas”, o seu contido é consistentemente elegante e suxestivo para gustar aos biólogos profesionais. Eu gocei, por exemplo, das descricións de como, logo da implantación de moitos museos públicos, especies novas foron compradas a prezos elevados por comerciantes e foron mostradas coma divertimento público en tascas, cafeterías e máis en coleccións privadas. Quedei fascinado tamén polo relato das primeiras tentativas en técnicas de preservación. Certamente, o estudo de especies exóticas non foi nun inicio para os enxebres: ás veces, coleccións enteiras podrecíanse completamente antes de que un experto tivese a oportunidade de estudalas.

Aínda que me anoxou non atopar ningunha referencia ao botánico Richard Spruce (nin sequera o gran Alexander Von Humboldt é mencionado aínda que só brevemente) o libro fai xustiza por ducias de naturalistas pouco coñecidos. Un deles, Mary Kingsley, é un dos meus favoritos. Conniff describe a Mary tropezando pola selva do oeste de África, confundida polo ritual da natureza ao seu arredor, até que un cazador tribal recoñeceu que debía ter “un momento de revelación, remarcando, “ah, vedes?”. Eu, coma outros biólogos de campo, véxome reflectido na súa experiencia: no abatemento sufocante duns exercicios nunha longa busca, caín no chan só para atopar unha das especies que fora buscando: unha araña ou unha formiga. Para os máis afortunados e talentosos buscadores de especies, movementos coma estes tiveron grandes revelacións. Anos de inmersión na natureza, illados de distraccións ordinarias, deron oportunidades especiais para as súas mentes para se mover por canles frescas. Isto permitiu, por exemplo, que Alfred R. Wallace formulase durante as súas longas viaxes por Asia o concepto da selección natural, independentemente do descubrimento da idea por parte de Darwin.

Os buscadores de especies foron sempre moito máis que simples coleccionistas de novidades. Déronnos moitas das ideas centrais da bioloxía. Máis aló do caso obvio de Darwin, Conniff considera a forma en que estes coleccionistas cambiaron como vemos o mundo. Colocando aos humanos nun sistema simple co resto de organismos, Linné, coma Galileo antes que el, achaiou o camiño para ver a nosa especie un pouco menos central no universo, e a agrupación taxonómica acabou por mesturala de xeito doado coas árbores evolutivas de Darwin. Como describe Conniff, Linné preparou aos naturalistas posteriores a tomar un punto de vista evolutivo sen que se desen conta.

Malia todo, algunhas das novas ideas non deron resultado. No 1749, o francés Georges-Louis Buffon propuxo que o clima pouco hospitalario do novo mundo faría as especies americanas “pequenas e menos capaces”, humanos incluídos. Thomas Jefferson, que foi presidente da American Philosophical Society e comprometido coa historia natural, durante o seu período coma vicepresidente e presidente dos Estados Unidos estaba decidido a probar que Buffon estaba equivocado. Jefferson pensou nunha besta á que denominaba mamut, (agora coñecida como mastodonte), coñecida a partir dun dente fósil, maior que ningún animal europeo. A Jefferson pareceulle razoable buscar un mamut con vida no oeste americano, baseándose en mitos indios e especialmente porque a extinción das especies era naquel tempo unha idea estraña á ciencia. (Cousa que cambiaría ao final da súa vida).

A finais do século XIX, os científicos estaban describindo novas especies de parasitos e elucidando os seus ciclos vitais. Conniff describe este traballo dunha inmensa valía práctica coma parte da tradición dos buscadores de especies. Unha historia de como Patrick Manson e Ronald Ross entenderon a causa da malaria condúcenos a unha lectura dramática. O libro acaba ofrecéndonos rapidamente unha visión dos buscadores de especies hoxe.

O libro aborda os momentos cume e os malos do que era ser un dos primeiros buscadores de especies. Conniff dáse conta coma “se dispersaban ao longo do mundo para participar nunha aventura fabulosa”, pero tamén deixa claro que “aventura era a miúdo só unha palabra linda para unha tarefa dura e prolongada seguida dunha morte dolorosa.” O autor sabe do que fala. Conniff dedicou meses á sistemática de criaturas coma as formigas de lume e as sambesugas como colaborador en artigos nas revistas National Geographic e Smithsonian, pero este libro omite estas experiencias de primeira man excepto a participación de Conniff nunha expedición ao Ecuador con dous naturalistas anónimos, quen, di, morreron máis tarde cando o seu avión de recoñecemento estrelouse nun bosque húmido. Calquera biólogo de campo recoñecerá esta breve descrición do incomparable botánico Alwyn Gentry e o ornitólogo Ted Parker III.

Unha vez pasei unha semana con Conniff, quen insistía cada noite de nubes de mosquitos en busca de tarántulas Avicularia. Seis anos despois, eu era o entomólogo dunha expedición a Myanmar co meu amigo Joe Slowinski, experto en cobras, cando Joe foi mordido por unha krait (unha serpe con un mordisco tan perigoso coma a dunha cobra, como Rudyard Kipling describiu na historia Rikki-Tikki-Tavi, do libro da Selva. Joe morreu ao día seguinte, e Conniff inclúeo (con Gentry e Parker) nesta necroloxía, nunha lista de persoas que morreron mentres buscaban novas especies. Joe colleu moitas novas especies de réptiles e anfibios durante a súa vida, pero da que máis orgulloso estaba era da cobra cuspidora birmana, que descubriu e anomenou Naja mandalayensis. A fascinación de dar nome a unha especie permanece para sempre (ou de ter unha bautizada logo de ti, coma sucedeu logo da morte de Joe con Bungarus slowinskii, unha krait de Vietnam).

Slowinski, coma Gentry e Parker e os taxónomos anteriores a eles, traballaron con fervor relixioso malia os riscos. Os primeiros naturalistas tiñan razón ao crer que a súa loita tería un final, convencidos que o número de especies sería limitado. Despois de todo, cantas especies caberían no Arca de Noé. Describir especies estaba considerado, coma Conniff di, “unha das máis importantes e perdurables fitas de era colonial”. E certamente, a mediados do século XIX, o biólogo inglés Richard Owen afirmou que “ren quedará para os naturalistas, agás a tarefa de clasificación e ordenación”.

Hoxe, moitas estimacións sitúan o número de especies sobre a terra en 10 millóns ou máis, das que se identificaron uns 2 millóns. Acelerando a perda dos hábitats, as especies están desaparecendo ante os nosos ollos (ironicamente, en moitos casos, antes de que os biólogos proben de velas, moito menos de nomealas). Moitas cousas cambiaron desde a busca de Jefferson do mamut. O concepto de extinción pasou a ser parte do coñecemento público e unha realidade cotián. Conniff centrouse na orixe da recolección de especies, e por iso o seu relato acaba a principios do século XX. Pero coma di ao final de “Os buscadores de especies”, a nosa perda de inocencia sobre a extinción fai a misión obsesiva de séculos de duración do biólogo de campo, posta en marcha primeiro por Linné, máis urxente que nunca.

The Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth. Richard Conniff. W. W. Nortons, 2011. 480 p. (ISBN 9780393341324).

Sobre o autor

Mark W. Moffett (mark@doctorbugs.com) é investigador asociado ao Museo Nacional de Historia Natural e fotógrafo contratado pola revista National Geographic. O Dr. Moffett foi gañador do premio Nat Outdoor Book na categoria de natureza e medio ambiente e do premio PSA por Aventuras sobre formigas.

 

 

 

“[…] a selección natural non actúa meramente como un cedazo, eliminando ás mutaciones deletéreas e favorecendo ás beneficiosas; a longo prazo, no transcurso de millores de anos e millóns de xeracións, integra as mutaciones en conxuntos coherentes, desde o punto de vista adaptativo, como resposta ás condicións ambientais. É a selección natural a que dá direccionalidad aos cambios, orienta o azar e lenta e progresivamente produce estruturas máis complexas, novos órganos e novas especies. As novidades xorden a partir de novas asociacións de material xa existente, non imaxinadas previamente.” (páx. 96)

3243076_851c56acCharles Darwin mural, Sidney Street, Sheffield (Neil Theasby) / CC BY-SA 2.0

Que pracer de lectura, que agasallo máis lindo. Remateino e pecheino case emocionado. Se che gusta a divulgación e máis o tema da evolución biolóxica o libro gózase de principio a fin, sen pausa, e convértese nunha lectura-vicio no mellor dos sentidos. A min pasoume deste xeito. Pero que a min me gustara non é motivo para lelo. Porqué tedes que achegarvos a este título?

Eu teño cinco razóns:
1) Estar escrito dirixido a todo o mundo cunha escrita moi clara e didáctica.
2) Estar ordenado nunha secuencia de capítulos aclaratoria.
3) Por conter unha actualización de temas ofrecéndonos o consenso máis recente. A min gustoume especialmente o capítulo 4 (A orixe das especies), que mostra como o proceso de especiación simpátrica e a hibridación comprobáronse máis frecuentes daquilo esperado, e matiza estudos anteriores que dan unha xeneralización ancho ao proceso de especiación alopátrica. O libro tamén nos pon ao día nos últimos adiantos e achados en relación á evolución.
4) Incluir outros temas expandindo a importancia de entender o concepto evolutivo en medicina e medio ambiente.
5) Porque se molla, con respecto e obxectivismo, sobre a relación entre evolución e as crenzas relixiosas, á vez que nos alerta dos que nos queren confundir co engano. Neste sentido, o último capítulo (Homo racional fronte Homo emocional) é interesantísimo. É un libro en si mesmo, cun final exquisito.

O libro non é perfecto, xaora. Os recadros que se intercalan no texto teñen unha letra pequena de máis e son de lectura incómoda, malia que fan inciso en temas importantes. Unha das cousas que defende o libro é a vixencia da teoría proposta por Darwin e Wallace. Isto non é máis un mérito do libro, e si un mérito da teoría que elaboraron estes naturalistas. Mantén e reaviva a admiración que a selección natural aínda esperta. Quen non podería gozar da súa lectura? Quizais os afines á interpretación máis heterodoxa do tema…. Non. Realmente penso que estes tamén agradecerán dedicar o tempo que o libro nos pide.

Charles Darwin naceu hoxe hai 205 anos.

sesbe5_450FONTDEVILA, Antonio; SERRA, Lluís. La Evolución biológica: una reconstrucción darwinista. Madrid: Síntesis; Sociedad Española de Biología Evolutiva, 2013. 480 p.; 21 cm. ISBN 9788499588704

O ano 2009 deixounos unha dobre efeméride: 200º aniversario do nacemento de Charles Darwin e o 150º aniversario da publicación de A orixe das especies. O mundo editorial axitouse e aproveitou o acontecemento. A colleita do 2009 deixounos unha chea de novos títulos e algunhas edicións revisadas, como por exemplo a autobiografía non censurada de Darwin.

Non podo afirmar que este breve título compilado por Peretó pertenza á mencionada fornada, pero si podo dicirvos que é un gran texto, malia a súa curta extensión. Trátase dunha escolma de textos e cartas entre Darwin e outros naturalistas. Un deles é Alfred R. Wallace, que lle achega un escrito que dilucida a mesma teoría que el. Este escrito é, en opinión do mesmo Darwin, dunha claridade e síntese que el non sería quen de acadar.

A escolma dos textos é moi coidadosa. As cartas amosan a un Darwin preocupado pola enfermidade do seu fillo e tamén pola chegada do escrito de Wallace, que ameaza a exclusividade da autoría sobre a teoría da selección natural. Pero as cartas demostran tamén que Darwin non ten que temer por isto último. Por unha banda, porque é tamén unha carta a Asa Gray a que demostra que Darwin xa tiña un esbozo da teoría no 1857. Por outra, porque Alfred R. Wallace non reclamaría nin se mostraría belixerante sobre o tema. Darwin deixaría escrito á súa autobiografía que “entón eu non sabía ata que punto el tiña unha disposición nobre e xenerosa”. Wallace, á vez, sempre estaría agradecido a quen consideraba un mestre, e sempre recoñeceu que a implicación de Darwin favoreceu a acollida da súa teoría. Temos probas neste pequeno libro.

La lluita per la vida é un libro moi breve e ata emocionante na exposición que fai dos diferentes acontecementos na contorna destes dous grandes naturalistas. Non importa de que colleita proveña. É moi bo caldo.

* * * * *

DARWIN, Charles R; WALLACE, Alfred R. La Lluita per la vida. Traducció de Juli Peretó; introducció de Manuel Costa i Juli Peretó. Valencia: PUV, 2008. 89 p.; 18 cm. (Breviaris; 20). ISBN 9788437071312.

Que pijo este Darwin! Non o digo porque tivese diñeiro, porque viñese dunha familia acomodada, ou porque se puidese permitir facer a viaxe que fixo no Beagle durante cinco anos como se dun ano sabático se tratara. Dígoo porque leo na súa autobiografía que antes de empezar estudos, xa o facía cunha despreocupación total, coa tranquilidade que dá non ter a necesidade de atopar unha saída profesional. Unha situación que moitos, creo, non podemos contemplar. Mais imos a outros temas máis importantes que tamén se mostran no libro.

Quero falar da edición que lin, única por varios motivos. Traducida por Jaume Terrades e cunha introdución de Martí Domínguez, trátase da primeira edición non censurada da obra e tamén en lingua catalá deste título. Contén tamén toda unha serie de imaxes sobre personaxes e lugares relacionados co naturalista, ademais de varias notas ao pé de páxina que complementan a lectura. Unha verdadeira novidade neste ano Darwin*. Ben, sempre poderemos resentirnos da lentitude coa que chegan ata nós as traducións deste autor (máis de 100 anos no caso desta autobiografía).

Que sociedade, a Victoriana, tan particular e nalgúns aspectos tan contraditoria. Por unha banda tan firme nalgunhas actitudes e tan aberta a outros… O motivo da censura por parte dos familiares de Darwin foi que este facía xuízos sobre o xeito de facer e pensar de persoas próximas.

“O que máis lle gustaba era sacar conclusións de pequenas observacións feitas durante un longo tempo. O seu xuízo era excelente, tiña unha cabeza moi equilibrada, mais non creo que se puidese dicir que posuía un pensamento moi orixinal”. (p. 69).

Isto di de Henslow. Seguidamente, na páxina 103, di de Robert Brown que

“Tiña inmensos coñecementos, moitos dos cales morreron con el, porque tiña demasiado medo de cometer algún erro”.

Máis adiante (p. 109) de Herbert Spencer di que

“non son consciente de aproveitar nada […] para a miña obra. O seu xeito dedutivo de tratar todos os temas é completamente oposta ao meu marco mental”.

É comprensible, por unha banda, que os censores visen estas opinións un chisco ásperas. Eu creo que non o son . Axúdame a distancia, xaora. Mais Darwin o que fai é mostrar en que medida é congruente cun pensamento lóxico, científico. Ao longo da súa biografía fai patente a súa dedicación:

“Nunca antes  entendera […] que a ciencia consiste en xuntar feitos para poder extraer leis xerais ou conclusións.” (p. 73);

ou tamén na páxina 116,

“a miña principal distracción e única tarefa na vida foi o traballo científico: e a excitación que me produce faime esquecer o meu malestar diario ou afástao”.

Outro motivo de censura foron as súas opinións sobre a relixión. Mais Darwin non fai outra cousa aquí que xulgar “cientificamente”, do mesmo xeito que o fai cara a súa tarefa, as súas obras e os seus colegas.

“Nunca me afectou o pensamento de ata que punto era ilóxico dicir que cría naquilo que non podía entender e que, de feito, non se pode entender”

di (p. 64) de cando daba por certo aquilo escrito na Biblia.

“[…] calquera home normal necesitaría as evidencias máis claras para crer nos milagres en que se basea o Cristianismo” (p. 89)

afirma máis tarde. Darwin, congruente co seu razoamento, só pode mostrarse escéptico (e agnóstico) ante estes temas. A súa familia, non obstante, viu quizais unha actitude máis atea da preferida. Dubido moito que Darwin quixese polemizar minimamente con nada ou ninguén. De feito, deixa claro que o seu escrito é “unha explicación sobre min mesmo, coma se estivese morto noutro mundo e repasase a miña vida” (p. 36).

O último aspecto que quero comentar, porque me gustou lelo, é a súa consideración cara a Wallace. O que nun principio foi un “entroncamento de plans” que precipitou a redacción de A orixe das especies, resultou un beneficio, de acordo co que confesa Darwin:

“[…] o seu ensaio [o de Wallace] sen dúbida axudou á recepción da teoría” (p. 123).

Darwin non ten inconveniente en encomiar ao seu suposto competidor:

“O ensaio do Sr. Wallace […] estaba expresado admirablemente e era moi claro”.

Recoñece que

“Entón eu non sabía ata que punto el tiña unha disposición nobre e xenerosa”.

Un xuízo xusto e de cabaleiro, de investigador íntegro e honestidade, que a través desta autobiografía “escoitamos “directamente da súa propia voz.

Darwin, Charles. Autobiografia: edició no censurada. Tradución do inglés de Jaume Terradas; introducción de Martí Domínguez. [València]: Universitat de València, DL 2008. 150 p. 21 cm. (Mètode; 3). ISBN: 978-84-370-7328-6

O Ano Darwin é unha efeméride da que estou gozando moito, aínda que xa se arrefriou un pouco. Cando atopei este título na librería díxenme que lería todo aquilo que se publicase ao redor a figura de Darwin. A medida que se publicaban máis e máis títulos, deime conta que facelo seria un esforzo titánico que dificilmente lograría. Malia renunciar a facer esta lectura exhaustiva das novidades do bicentenario, tanto Darwin como a evolución serán temas recorrentes neste blogue. O motivo é, simplemente, que é un tema que me gusta.

Charles Darwin é unha biografía breve escrita a seis mans (porque é impensábel que alguén escriba xa de puño e letra) por tres expertos no científico e na súa época. Entre estes está Janet Browne, autora da biografía máis extensa e completa que coñezo e tamén dun título sobre a redacción e publicación de A orixe das especies. Pero esta biografía é sobre todo unha biografía do seu pensamento, da idea da mutación dos organismos, e do recibimento desta por todas partes. Como é este recibimento déixao claro os autores, con retranca, na páxina 124:

“[…] pero as súas teorías eran demasiados materialistas para os idealistas, demasiado capitalistas para os socialistas, demasiado empiristas para os alemáns e demasiado inglesas para os franceses”

En calquera caso, a primeira parte do libro fala dun ambiente moito máis favorable do que eu supoñía, polo menos na súa contorna máis próxima. Fala dos naturalistas amigos e compañeiros de profesión (algúns destes anteriores a Darwin) que o apoiaron e o esporearon, así como do punto de inflexión que supuxo a lectura de Malthus e do catalizador que foi a carta de Alfred R. Wallace, que tiña entre mans un traballo coa mesma teoría. Os tres biógrafos non deixan de banda mencionar a orde e sistematización da súa metodoloxía na procura, nin da súa (extrema?) prudencia á hora de redactar os seus escritos. Dúas cousas chamáronme especialmente a atención. Unha é sobre a morte da filla de Darwin. Os autores non nos dan moita información biográfica pero si precisan que a herdanza era o aspecto dentro da teoría que el aínda non podía explicar, e que isto mesmo engadía desacougo á morte da nena. A outra é a “conquista” do darwinismo por parte dos humanistas. A selección natural xa non ten un peso tan grande para os científicos, ou ben non é o único mecanismo que actúa. O cambio de paradigma que propón a teoría da evolución no pensamento fai que sexa imposible separar a carga ideolóxica da súa explicación científica. Chegamos aquí ao nacemento do Darwinismo.

Charles Darwin non é un libro imprescindíbel, pero si unha moi boa aproximación ao pensamento de Darwin. Un libro pequeno que, ao meu parecer, non deixará de destacar notablemente de entre o alude de novidades do bicentenario.

Cuberta do título

Desmond, Adrian; Moore, James; Browne, Janet (2008) Charles Darwin (2007) Trad: Antoni Martínez Riu. Barcelona:  Herder. 12 x 20 cm, 165 p. ISBN-10: 84-254-2579-0.