Retrato de Gustave Flaubert na edición romanesa de 1956

Sorprendeume gratamente atopar referencias á ciencia do momento. Estas danse a través dun personaxe: Homais, o farmacéutico. Este fala da utilidade do coñecemento da química na agricultura. Explica que a súa disciplina alcanza tódolos corpos da natura e que el, coma farmacéutico, tamén é químico. (p. 145). Homais móstrase axiña unha persoa analítica e pragmática. Espertoume un sorriso como Homais desexa comezar un negocio de “turismo médico”. No capítulo XI da segunda parte intenta “vender” a idea de modernizar a vila facendo desta un lugar de referencia onde curar á xente de pé “equinovar” logo de ler sobre un revolucionario método para facer operacións de estrefopodia nunha revista. Para este fin necesita implicar ao médico do pobo, Charles Bovary, marido de Emma. Teñen para comezar un primeiro paciente, Hipólito do “Lion d’Or”, que naturalmente “podería falar da súa curación a tódolos viaxeiros, e ademais, quen podería impedirme enviar ao diario unha pequena referencia sobre isto? [...] un artigo circula…., fálase do caso…. e acaba facéndose unha bóla de neve!” (p. 185). Homais xa ten montado o castelo no ceo. Móstrase interesadamente esperanzado co aparente éxito da operación e xa di que “os cegos verán, o xordos sentirán e os coxos andarán”.

Pero Homais non é un inxenuo nin está un pouco tolo, é un optimista e confía plenamente na ciencia. “O que o fanatismo prometía antano aos seus elixidos, a ciencia lévao a cabo agora para tódolos homes” (p. 189). Nas súas conversacións con Emma Bovary non só se perfilan ideoloxías persoais diferentes e opostas. Eu falaba de “detalles” no principio deste escrito porque non vía neste personaxe outra cousa que non fose un elemento máis dun escenario moi ben descrito, dunha contorna a Emma Bovary elaborado con precisión.

Homais é a voz da ciencia, dun racionalismo que non chea nin convence á protagonista. É o cambio que está penetrando na sociedade e é el quen obtén éxito ao final da historia. Pero non é aquilo que persegue Madame Bovary. Esta confrontación entre vitalismo e racionalismo é o que máis me gustou máis da súa lectura.

Flaubert, Gustave. Madame Bovary. Trad. Antonio Pichel. Vigo : Galaxia, DL 1994. 361 p. (Obras universais: 2. Literaria ; 118). ISBN: 978-84-7154-900-6.

Antigos labregos exipcios (Imaxe de: Science clarified)

Xa falei un pouco da primeira parte deste título (o 26 de xaneiro) e hoxe tócalle á segunda: o libro II: humanos.  Dos Australopitecos facendo as súas primeiras paseadas pola sabana, á vez que nos explica os cambios producidos á evolución no logro do bipedismo (páx. 209), até as primeiras cidades consecuencia do sedentarismo e a agricultura. Stephen Baxter continúa ofrecéndonos unha dramatización do fenómeno da evolución á vez que vai deixando, de cando en vez, algunha idea ou concepto interesante polo mesmo ou pola interpretación que fai.

Na primeira parte extraía unha definición de evolución, hoxe podería traer Até aquí varios temas que o autor suxire. A bioloxía evolutiva do desenvolvemento (”evo-devo”) que estuda de xeito comparado a evolución dos estadios temperáns dos organismos para establecer relacións evolutivas entre grupos, aparece na páxina 189. Por certo que á novela aparece a palabra “evo-desa” no canto de “evo-devo”. Que non se enfade o tradutor se le isto. Fago esta anotación para manifestar a miña sorpresa (e tamén satisfacción de atopalo nunha novela) de ver como un término técnico se fai un recuncho no noso vocabulario. Haberá algunha outra novela que mencione as heterocronías? Esta faino na páxina 218. Cinco céntimos sobre que é a especiación témolos na páxina 219. Pola contra, sería unha castaña de lectura atopar unha explicación dalgún término científico a cada páxina. Dígovos que isto non pasa. Baxter alterna a narración con estas explicacións, e marcando puntos na historia da evolución dos humanos. “Para as criaturas do mundo as regras cambiaran novamente”, ou “a vida sempre fora dura e azarosa”. Deste xeito o autor vai marcando puntos de inflexión na narración.

Desta colección de pequenos relatos conectados a través do fío da evolución Baxter fai unha exposición dramática, a miúdo cruel. A loita polo liderado dentro do grupo, a manipulación, as crenzas, a evolución da conciencia desde a percepción de sensacións “simples” (ter fame) até o recoñecemento de inimigos e contrarios dentro do grupo (e de como se desfacer deles). De entre estas historias chámame a atención o relato dos primeiros humanos en chegar a Australia desde as illas máis próximas do continente asiático. Pola ausencia de violencia que si teñen outras escenas, e porque é un exemplo chulo de superación e perseveranza que esporea a atopar unha solución técnica para conseguir unha piragua estable.

Pero esta dramatización non é só unha licenza do autor. Esta progresiva complexidade da conciencia ten a súa importancia na narración. O que pasa é que isto descóbrese  na última parte deste título, que comentarei proximamente.

Baxter, Stephen. “Evolución”. (Evolution. 2002) Trad. de Manuel Mata Álvarez. La Factoría de Ideas: Arganda del Rey, 2004. 16.5 x 23. 480 pàg. (Solaris Ficción: 54) ISBN-10: 84-9800-0513.

O autor participa no blog colectivo do club de lectura ciència Bib. Les Corts Miquel Llongueras. Neste blog apareceu a  primeira versión deste escrito.

Unha imaxe da publicación

A revista, constituída coa intención de funcionar como portal de diálogo en torno aos estudos literarios desde un punto de vista multidisciplinario, fomenta a participación de investigadores predoutorais ao mesmo tempo que reivindica a construción dun discurso científico plurilingüe.

Este novo número monográfico céntrase nas relacións entre a disciplina da Literatura Comparada e a construción das identidades nacionais, produciuse un significativo aumento no número de artigos recibidos. De todos eles, finalmente viron a luz un total de oito.

As traducións dos seus contidos aos catro idiomas da revista (castelán, inglés, euskera e catalán) serán publicadas ao longo do mes de febreiro.

Por outra banda, a revista convocou xa unha nova recepción de artigos con motivo da preparación do seu terceiro número, que propón un monográfico que expoña a problemática relación existente entre a Literatura Comparada e o ámbito dos Estudos Culturais: as achegas da teoría literaria aos estudos culturais, o texto literario como dispositivo cultural, a problematización da categoría de «literariedade», a análise da literatura popular e de masas e os estudos culturais diacrónicos son as principais vías de estudo propostas para tal efecto.

Para contactar coa publicación: revista@452f.com

Domingo Villar nunha charla de BCNegra, o dia 6 de febreiro de 2010. Fotografía: Núria Doya

O pasado sábado 6 tivemos a oportunidade e o pracer de saudar a Domingo Villar na Biblioteca da Barceloneta- La Fraternitat. Se cadra por fin, pois eu non tiña noticia que visitara a cidade con anterioridade. Sucedeu no marco da semana negra de Barcelona (BCNegra), nunha mesa redonda (Collita en castellà), que moderada por Raúl Argemí, tivo tamén a participación de José Luis Correa, Francisco José Jurado, José Ángel Mañas, Eduard Pascual i Rosa Ribas, ademais do creador de Leo Caldas.

No encontro os autores, todos eles co seu primeiro ou segundo traballo, falaron sobre a reaccións das súas primeiras historias e da súa ligazón coa cidade onde viven. De Domingo Villar collín ao ar esta cita, que transcribo aquí con imprecisión, porque non tiña onde apuntar no intre de escoitala.

A charla foi tamén a oportunidade para que lectores compulsivos non deixaran escapar aos seus autores preferidos. Rosa Ribas e máis Domingo Villar non puideron deixar a mesa sen antes firmar uns poucos exemplares das súas obras. Eu teño dende entón, o meu exemplar de A praia dos afogados asinado e con unha dedicatoria que non vou compartir. Non por nada, só  porque e para min.;-)

Agradecemento eterno a Núria Doya, da Biblioteca Barceloneta-La Fraternitat, pola cesión da fotografía.

Coberta do libro (Fonte da imaxe: web do editor)

Lafuente, Amàlia Codi genètic. Barcelona : Proa, 2009. 350 p., 23 cm. (Beta: 200). ISBN: 978-84-8437-903-4

Codi genètic, de Amàlia Lafuente, é o primeiro libro que lin este ano. Foi un agasallo destes que se fan por ningún motivo en especial ou sen ter relación con ningunha data sinalada ou celebración: unha auténtica sorpresa. Se xa mola recibir libros como agasallo en aniversarios e Nadal, aínda mola un pouco máis recibilos inesperados.

Codi genètic é a primeira novela de Amàlia Lafuente. A autora narra e dramatiza a vida dunha serie de investigadores, e máis concretamente a vida da protagonista, Marina Fontcuberta. Esta ten que loitar para se facer un recuncho nunha contorna laboral e profesional moi competitiva, coa presión engadida de ser filla dun investigador de renome. Marina atopa no intre de realizar un experimento (de forma un chisco “accidental”, posto que emprega por erro material que non estaba reservado para ela) que un composto podería abrir unha vía moi importante para reparar os danos sufridos nas neuronas provocado pola enfermidade do Alzheimer. Non hai que dicir que este achado resultaría un fito moi importante con consecuencias moi positivas tanto para os enfermos como para a carreira de Marina.

Cando Marina fai este achado xa se atopa traballando ás agachadas e en condicións moi precarias, situación esta froito de non aceptar a submisión ao seu xefe por motivos que non explicarei co desexo de non esmagarlle a lectura a ninguén. Ademais do relato persoal da Marina na procura do seu obxectivo, hai unha atmosfera de intriga na competencia xerada polo achado do fármaco contra o Alzheimer entre dous grupos de investigadores.

Hai unha cousa que non me gustou moito da novela.  Son, quede claro,  detalliños formais que non salpican aquilo que atopo  que está moi ben feito. Recursos do tipo “relaxar o seu sistema nervioso”, non soltar unha molécula para mostrar que un non deixa ir palabra, ou “neuronas de home experto que anuncian imprudencias”….. Para o meu gusto, este tipo de metáforas desentoan na narración. Quizais a autora espera que os seus lectores sexan maioritariamente lectores vinculados á investigación e aos laboratorios. Quizais estes teñen unha percepción máis favorable sobre esta linguaxe que non eu. Espera a autora que os colegas de profesión sexan o groso dos seus lectores? A autora usa a palabra Ecu en vez de euro. Isto pareceume una licencia lícita até que atopei un “europeo” escrito tal cal, que me fai sospeitar dunha revisión insuficiente (xa que en catalán tería que ser “europeu”).

Gustoume moito como a autora enlaza fantasticamente ben a situación persoal coa condición profesional. Os personaxes non teñen unha vida desligada da vida profesional. Os sentimentos van coa persoa e nas relacións cos compañeiros. Estas relacións á vez, son máis complexas no ambiente de competencia que arrodea aos investigadores. Isto, moi ben ligado, fai de Marina unha das mellores personaxes femininas que lembro. E isto provócame moita satisfacción porque penso que esta clase de personaxes son minoría, do mesmo xeito que tamén o son as autoras.

O mundo da investigación é outra cousa moi ben descrita na novela. Mentiras piadosas para algúns son actitudes nada nobres para outros, fichaxes de investigadores estrela para que poñan a cara pero non fagan o traballo, competencia entre equipos, a descuberta de actitudes reprobables en persoas de confianza. E a actitude cara a unha actividade, a confianza na ciencia que ten por exemplo Marina, e o escepticismo doutros dos seus compañeiros… conseguirán facer cambiar de opinión a Marina?

Codi genètic foi un agasallo e unha lectura moi chula que recomendo moito aos lectores (e lectoras) do club de lectura e tamén deste bloc.

Nas primeiras páxinas dunha lindísima guía de aves dun paraxe espectacular e máxico (Patagonia) atoparémonos coa imaxe da ave de maior envergadura: un albatros errante (Wandering Albatross, Diomedea exulans). E dúas páxinas máis adiante esta cita de Robert Cushman Murphy,  ornitólogo e conservador do American Museum of Natural History de principios do século XX. Se cadra soa pedante, mais un rexeita esta sensación cando lle invade o pracer de ver este ave.

Couve, Enrique; Vidal, Claudio (2003) Birds of Patagonia, Tierra del Fuego & Antarctic Peninsula, the Falkland Islands & South Georgia = Aves de Patagonia, Tierra del Fuego y Península Antártica, Islas Malvinas y Georiga del Sur. Punta Arenas: Fantastico Sur Birding. 15 x 21.5 cm, 656 p. ISBN-10: 956-8007-04-0.

Unha viñeta de Macanudo, de Liniers

Hoxe, unha viñeta en vez dunha cita. Liniers é o autor dunha serie de tiras moi lindas e simpáticas que compila nos seus álbums (e xa van cinco) que teñen o título de Macanudo. Aquí podedes ver un Best-seller afrontarse a un peso pesado: o Ulises, de James Joyce. Eu atopei a Liniers en Barcelona, nun salón de banda deseñada. Lle pedín que me asinara o meu exemplar de Macanudo e lle pedín que me debuxara este boxeador. Mais metín a pata, xa que no momento de explicarlle a viñeta díxenlle que foi Henry James quen escribiu Ulises! Miroume raro, xaora.

“Quen vive de xeito case neurótico a actividade de ler, tanto como outros o alcohol ou o fútbol, desexamos que quen nos arrodea sexa coma nós, lector”. Víctor Moreno.

Esta é unha desas primeiras liñas que fan de garfo. A min pasoume no intre de ler as primeiras palabras do ensaio sobre a lectura de Víctor Moreno La manía de leer. Crer que toda persoa que le está interesada na lectura en si mesma como tema é unha suposición que eu considero certa. Se se é lector máis ou menos asiduo, a lectura é un tema máis. É isto verdade? Pois podería ser que non. O autor do ensaio fálanos con sentido crítico da percepción da actividade da lectura e da súa difusión, da súa promoción. Polo que lin até agora, estou a recibir algunha que outra lambetada en tanto que lector fanático. Mais estou a rematar a lectura para saber que nos di o autor exactamente.

Moreno, Víctor. La manía de leer Madrid: Caballo de Troya, 2009. 396 p. 13 cm. ISBN: 978-84-96594-35-7.

Con esta particularidade comecei a súa lectura, preguntándome canta bioloxía evolutiva podía explicar (ou empregar) e se podería ser unha lectura recomendable para o noso club de lectura. Nun principio, cun peso de 480 páxinas, unha letra un chisco pequena e un palmarés de 0 premios… non semella un título doado de recomendar. O libro I (”ancestros”) é o que comentarei hoxe e deixo as dúas partes seguintes para outros días.

A novela abrangue un período de tempo dende 65 millóns de anos atrás até un futuro non fixado pero moi afastado. Neste sentido, non lembro ningún autor que se atrevese a falar sobre un intervalo de tempo tan longo. Aclaración continxente é dicir que o autor non é biólogo (é físico), pero que se documentou, e moito, na elaboración da novela é evidente. A min pareceume interesante esta mestura de dramatización da historia da vida que coñecemos e da interpretación que fai Baxter deste coñecemento.

“Deste xeito, xeración tras xeración, as poboacións de organismos seguían a pista dos cambios do mundo. Todas as variacións das especies que resultaban viables na nova contorna eran seleccionadas e aquelas que deixaban de ser viables desaparecían, mergulladas nos arquivos fósiles ou sumidas totalmente no esquecemento. Estas viravoltas eran interminables, como o proceso de axitación perpetuo. Mentres as variacións “requiridas” pola contorna atopábanse entre as variacións xenéticas dispoñibles, os cambios das poboacións podían ser moi rápidos… como descubrirían os humanos coas especies domesticadas de plantas e animais na procura da súa propia idea de perfección no seu patrimonio de criaturas viventes. Pero cando se esgotaban as variacións posibles, os cambios se estancaban até que aparecía unha nova mutación, acontecemento fortuíto provocado, quizais, pola radiación, que abría novas posibilidades de mutación. Isto era a evolución” [páx. 85]

Escollín este fragmento coa intención de ilustrar o ton da narración e tamén como pequeno aperitivo das ideas evolutivas que de tanto en tanto vai ofrecendo Baxter na novela. Até onde podo asegurar, corresponde certamente cunha definición de evolución moi correcta. Ademais, sinala entre liñas cara a outros temas moi interesantes. Falo agora mesmo do diferente ritmo evolutivo (gradualismo e saltacionismo) a que me evoca o autor cando fala da rapidez dos cambios nas poboacións. Tamén define a xeración de novas variantes, aínda que parcialmente, posto que fala unicamente da mutación producida polas radiacións.

Nin un único nin uns poucos personaxes son posibles, recordade o intervalo de tempo, pero si que hai un fío condutor que une as tres partes da novela. Trátase da liña evolutiva dentro dos primeiros mamíferos cara aos humanos. Purga (Purgatorius) é un dos protagonistas desta parte, que comeza co inminente impacto do meteorito a Chicxulub, que deixa vía libre á evolución dos mamíferos, e acaba cos antecesores dos homínidos a piques de facer o paseo pola sabana, a piques de lograr o bipedismo.

Volvo dicir que se trata dunha novela e que ninguén ten que coller esta lectura como substituto dun manual ou dun libro de ensaio. En todo caso, creo que a lectura é moi, pero que moi recomendable.

Edición en castelán do título de Stephen Baxter

Baxter, Stephen. “Evolución”. (Evolution. 2002) Trad. de Manuel Mata Álvarez. La Factoría de Ideas: Arganda del Rey, 2004. 16.5 x 23. 480 pàg. (Solaris Ficción: 54) ISBN-10: 84-9800-0513.

O autor participa no blog colectivo do club de lectura ciència Bib. Les Corts Miquel Llongueras. Neste blog apareceu a primeira versión deste escrito.

Uns amallós con mesaxe

Atopei esta cita de Joseph Conrad nunha caixa de zapatos dunha marca con nome de país sudamericano. A cita estaba escrita na cinta que envolvía o agasallo. A mesma cita e a súa versión orixinal atópanse tamén nunha bolsa desta marca de zapatos. “I thought it was an adventure, but in fact it was life”. Foi unha sorpresa moi agradábel e decidín engadila aquí.