Un reducido grupo de humanos (militares) espertan dunha hibernación nun xeito de búnker na absoluta soidade producida por unha catástrofe a escala planetaria e que fai que sexan os derradeiros da especie. Entre eles, unha muller que se nega a ser a nova nai da humanidade. Un planeta Marte destruído pola competencia entre robots levados no seu momento polos humanos. Depredadores especializados até o punto de ser invisibles antes de capturar algunha presa porque as primeiras etapas do proceso de dixestión delátaos. “Post-humanos” que viven en simbiose pero con dependencia de árbores ás que inevitablemente teñen que volver para continuar vivindo. Esta parte contén unha serie de relatos que ofrecen unha evolución alternativa imaxinada por Baxter.

Quizais foi este cambio o que non me gustou. Eu estaba inmerso na ficción biolóxica das páxinas precedentes. Ademais, hai un detalle que entendo é incorrecto. Refírome aos elementos de psicoloxía evolutiva que podemos atopar na narración. O autor fálanos de que “era mellor ter nenos pola noite” (páx. 392) porque pola noite había menos presión dos depredadores e isto perdurara (”había medos atávicos gravados no xenoma” páx. 427). Creo que o autor considera a posibilidade de que a análise dos problemas de adaptación dos humanos en épocas anteriores e temperás poida ter conexión e ofrecer coñecemento sobre a mente dos humanos actuais ou posteriores. Moito me temo que isto se demostrou falso.

Hai un detalle moi lindo. A homenaxe pouco camuflada a H.G. Wells e á súa máquina do tempo. Xusto é dicir que Stephen Baxter é autor dunha secuela “autorizada” (3) deste clásico. Unha das protagonistas “post-humanas” leva o nome de “Weena” (páx. 419), que é o nome do Eloi no devandito título..

O último aspecto que quero comentar é a evolución da conciencia tal como se mostra na novela. Este é un dos fíos que une unha historia detrás a outra. Móstrasenos aquí como fonte de reflexión por parte dunha das protagonistas ante o malogrado feito do medio ambiente, que convencida das potencialidades da tecnoloxía proba de convencer da posibilidade de enderezar unha situación ambiental case irreversible. Esta mensaxe ecoloxista é unha das moitas que podemos atopar en todo este puñado de historias onde a evolución é a protagonista presente en todas elas.

(1) A primeira parte desta novela comenteina o dia 26 de xaneiro. A segunda o fixen o 27 de febreiro.

(2) Buller, David J. Cuatro falacias de la psicología evolutiva en Investigación y ciència. Gener 2009. Núm 388. p 58-65.

(3) Baxter, Stephen (1996) Las naves del tiempo (The time ships. 1995) Trad: Pedro Jorge Romero. Barcelona: Ediciones B. 15 x 23 cm, 424 p. (Nova Éxito: 11) ISBN: 84-406-6788-4.

Capacitor Fantástico e máis Eric Novello tamén leron Evolución.

O autor participa no blog colectivo do club de lectura ciència Bib. Les Corts Miquel Llongueras. Neste blog apareceu a  primeira versión deste escrito.

Made in Galiza é un libro de relatos moi breves, unha alegoría á situación do galego como lingua minoritaria. É sen ningún tipo de dúbida o mellor reclamo dunha situación inxusta. É deste xeito porque fala da desconfianza da xente e da carencia de autoestima lingüística froito da situación de diglosia que sofre Galiza. De xeito divertido a maioría das veces (rapaces que en estados etílicos ou alucinóxenos confesan a súa percepción da lingua), poética algunhas (o roubo, fabricación e venda da palabra), tenro non poucas (a palabra en soños, a palabra como rexistro “fotográfico” da vida) e nun caso como prospecto medicinal.

O libro está cheo de relatos surrealistas. Nun destes descubrín problemáticas entre o nh e o ñ a través dun diálogo entre ambas letras. Noutro, precioso na súa ironía, descubrín unha capital onde a lingua orixinaria era minoritaria. Algúns relatos moi breves, dunhas 200 palabras, son fábulas moi lindas.

“Na oficina de obxectos perdidos” é un relato moi sinxelo pero que me fixo pensar moito. Acabei a lectura do libro e non podo deixar de preguntarme que efecto podería ter este texto traducido ao catalán (*). A saúde do catalán é moito máis boa que a do galego, Este parece ser o consenso. Eu estou convencido que os perigos para as dúas linguas son moi parecidos. Creo que o libro de Sechu Sende podería estar traducido a moitas linguas pequenas. Non sei se neste caso conseguiría que tivesemos máis estima polo galego, pero non dubido que conseguiría (re)mover conciencias coa mesma forza.

Eu tamén Estou Contigo.

* Recordade que quen escribe é catalán e o fai dende Barcelona.

Sende, Séchu. Made in Galiza. Vigo: Galaxia, 2007. 156 páx. (Literaria: 244). ISBN: 978-84-7154-091-1.

Llegim plegats non é un libro que fale de nós, do noso club de lectura*. Como ben supoñeredes a pesares do título, tampouco fala de lecturas colectivas. Para min é unha especie de lectura “obrigatoria” (no bo sentido da palabra) polo feito de que se trate tratarse dun libro feito dende os clubs de lectura. Ademais disto, o libro está cheo de cousas interesantes, e o seu contido é moi sabedeiro.

O libro está escrito por unha persoa cunha longa experiencia lectora (”un libro ten que ser a  macenda que fenda  a nosa mar xeada” di na páxina 83) e tamén cunha longa experiencia nos clubs de lectura. Se alguén ten ganas de comezar un club de lectura aquí atopará consellos moi útiles: libros suxeridos como recomendables no inicio do club, propostas para encamiñar as lecturas con bo pé, como achegar criterios diferentes aos faladoiros… O libro é todo el un pequeno repertorio concentrado de referencias literarias. Mercè Carrillo apunta varios títulos (Madame Bovary, Los mares del sur, Narracións completas de Dorothy Parker, A metamorfose, O barón rampante,  Icaria, icària, El amor en los tiempos del cólera, …) Esta parte, a última no libro, ten o interese engadido de ser críticas que incorporan comentarios e sensacións dos diversos lectores ao longo dos moitos faladoiros. Haberá máis libros con este tipo de críticas?

Lin con moita atención a parte onde Mercè Carrillo fala de como van os faladoiros e de como escoitamos e non escoitamos ao resto de compañeiros e compañeiras durante os encontros. O lamento inevitable é non poder ler este texto no inicio das lecturas. Agora que si o podemos facer, creo que sería proveitoso que todo o mundo lle botase unha ollada. Hai aquí comentarios que só mellorarán a discusión sobre unha lectura.

Dixen que o libro non fala do club de lectura *, pero isto non é de todo certo. A autora afirma “que a lectura crea adicción e é unha porta á necesidade do saber, sexan os que sexan os camiños que se elixan”. Creo perfectamente aplicable esta afirmación ao noso club de lectura, así como que “o desexo de aprender en compañía e poder gozar das novas ferramentas que unha lectura crítica aporta” é tamén unha calidade presente neste grupo.

* Faise  referencia ao Club de lectura de ciència Bib. Les Corts Miquel Llongueras, onde apareceu a primeira versión deste escrito.

“Como é sabido, non hai nada que os editores teman tanto como editar libros, porque xa está en plena vixencia a chamada Lei de Lem (“Ninguén le nada; se le, non comprende nada; se o comprende, esquéceo axiña”), debido á habitual falta de tempo, a oferta excesiva de libros e a publicidade demasiado perfecta”.

Somos animais visuais e gran parte do noso recordo fundaméntase neste sentido. Os medios audiovisuais condicionan dalgún xeito o acceso á lectura, polo menos nun sentido máis clásico (ou antigo, se queredes) do concepto. Outros autores e autoras tamén “falan” da Lei de Lem. Carme Font di que:

“Se moitas persoas non falan de libros como antes, se non de por  exemplo películas, folletóns ou videoxogos, é porque nos afixemos a adoptar unha actitude pasiva diante do obxecto transmisor de cultura e coñecemento”.

Outro sector onde atoparemos referencias nesta tendencia non comprobada é o noso: as bibliotecas. Nunha conferencia pronunciada no aula Rubió i Balaguer da Facultade de Biblioteconomía e Documentación o 22 de setembro de 2008 Anthony Calnek, da Biblioteca Pública de Nova York explicaba en que mesura as bibliotecas daquela cidade enfócanse cara o apoio audiovisual por medio da Rede:

“Dous de cada tres usuarios de Internet miran vídeos”.

Podemos deducir entón que quizais a lectura non é o que prefiren a maioría de usuarios? A través dunha lista de distribución chegoume unha mensaxe que fala de 30 vantaxes do libro electrónico. Unha delas era que os libros electrónicos promocionaban a lectura a maior parte da xente pasaba moito tempo diante do ordenador que diante dun libro impreso. Se cadra Lem pensaba máis no mundo editorial que nos medios audiovisuais. Máis penso inevitábel que ler un libro ofrécelle poucas cousas a aqueles habituados á interacción, adictiva as veces, das pantallas.

- Referencias -

Font, Carme. Cómo escribir sobre una lectura: guía práctica para redactar informes editoriales y reseñas literias. Barcelona: Alba, 2007. 94 p. 22 cm. (Guías del escritor: 18). ISBN: 978-84-8428-342-3.

Lem, Stanislaw. Provocación (Prowokacja. 1984) Trad. Joanna Bardzinska, Kasia Dubla. Madrid: Funambulista, 2005. 14 x 18 cm, 155 p. (Literadura) ISBN-10: 84-934079-6-8.

Imaxe: Mr Solaris, by dennissimo.

Quero invitarvos a aceptar o reto porque paréceme curioso e divertido. Eu fixen unha selección de libros que teño en casa aínda pendentes de ler. Prefiro poder facer isto, porque deste xeito non deixo de ler cousas que teño na miña biblioteca, e unha gran parte dos títulos son xa do meu interese. A páxina podémola consultar en castelán e francés, pero non hai ningunha condición sobre a lingua en que estea escrito aquilo que lemos. Outro detalle xulo é a posibilidade de engadir un enlace de interese na páxina onde rexistramos as lecturas feitas. Vemos deste xeito un recurso consultado polo lector (ou pola lectora) daquel libro.

Pero un aspecto tamén interesante é estar aberto a lecturas inesperadas, ler un libro cun criterio tan anómalo como pode ser o número de caracteres que contén o título. Ler por ler, sen miramentos, sen ter presente autores ou xéneros, e facelo de cando en vez, é un exercicio de lectura moi san. Animádesvos a participar?

Máis resúltame moi fácil encomiar e botar en falta á vez o tipo de divulgador que foi Félix Rodríguez de la Fuente. Por moitos motivos. Fixo unha tarefa divulgadora fantástica. Moitos compañeiros de bioloxía recoñecían ser alá esporeados polo interese pola fauna que nos transmitiu. Ademais, coñezo a moitos naturalistas non directamente ligados co mundo académico que son auténticos naturalistas. É dicir, que non só miran paxaros co fin de marcar como vista aquela especie, fan a foto e marchan. Estes naturalistas dos que falo agora van mirar todo bicho que se poidan atopar.

Outra situación que penso non se dá agora como antes é a existencia de divulgadores próximos. As novas tecnoloxías conéctannos dun xeito rápido e sinxelo con tódolo mundo. Agora podemos ver documentais de todas partes. Chégannos grandes producións anglosaxonas de moita calidade, (malia que ás veces tan ou máis sensacionalistas), pero temos poucos divulgadores da nosa fauna. Temos divulgadores de xeito medio-ambientais, que falan da contorna natural ás veces desde un enfoque de saúde e calidade de vida. Non quero insinuar que isto non teña a súa importancia. Pero con Félix Rodríguez de la Fuente os animais eran os protagonistas, e eran os dunha rexión faunisticamente falando moi importante: A península Ibérica, que coñecemos mellor e queremos máis grazas a el.