Desatinos « A LEI DE LEM

Desatinos

Domingo Villar en Barcelona

“Prémenos o urxente e esquecemos o importante. Eu creo que o escritor ten, cando esta a escribir, a oportunidade de pensar no importante e deixar a unha banda o urxente.” Domingo Villar.

Domingo Villar nunha charla de BCNegra, o dia 6 de febreiro de 2010. Fotografía: Núria Doya

O pasado sábado 6 tivemos a oportunidade e o pracer de saudar a Domingo Villar na Biblioteca da Barceloneta- La Fraternitat. Se cadra por fin, pois eu non tiña noticia que visitara a cidade con anterioridade. Sucedeu no marco da semana negra de Barcelona (BCNegra), nunha mesa redonda (Collita en castellà), que moderada por Raúl Argemí, tivo tamén a participación de José Luis Correa, Francisco José Jurado, José Ángel Mañas, Eduard Pascual i Rosa Ribas, ademais do creador de Leo Caldas.

No encontro os autores, todos eles co seu primeiro ou segundo traballo, falaron sobre a reaccións das súas primeiras historias e da súa ligazón coa cidade onde viven. De Domingo Villar collín ao ar esta cita, que transcribo aquí con imprecisión, porque non tiña onde apuntar no intre de escoitala.

A charla foi tamén a oportunidade para que lectores compulsivos non deixaran escapar aos seus autores preferidos. Rosa Ribas e máis Domingo Villar non puideron deixar a mesa sen antes firmar uns poucos exemplares das súas obras. Eu teño dende entón, o meu exemplar de A praia dos afogados asinado e con unha dedicatoria que non vou compartir. Non por nada, só porque e para min.;-)

Agradecemento eterno a Núria Doya, da Biblioteca Barceloneta-La Fraternitat, pola cesión da fotografía.

Citas coa lectura / Desatinos — No Comments
10
feb. 10

Unha cita coa lectura (20): ver un albatros, ou non

“Agora pertenzo a un culto máis alto de mortais, porque vin o albatros”. Robert Cushman Murphy.

Nas primeiras páxinas dunha lindísima guía de aves dun paraxe espectacular e máxico (Patagonia) atoparémonos coa imaxe da ave de maior envergadura: un albatros errante (Wandering Albatross, Diomedea exulans). E dúas páxinas máis adiante esta cita de Robert Cushman Murphy, ornitólogo e conservador do American Museum of Natural History de principios do século XX. Se cadra soa pedante, mais un rexeita esta sensación cando lle invade o pracer de ver este ave.

Couve, Enrique; Vidal, Claudio (2003) Birds of Patagonia, Tierra del Fuego & Antarctic Peninsula, the Falkland Islands & South Georgia = Aves de Patagonia, Tierra del Fuego y Península Antártica, Islas Malvinas y Georiga del Sur. Punta Arenas: Fantastico Sur Birding. 15 x 21.5 cm, 656 p. ISBN-10: 956-8007-04-0.

Desatinos — No Comments
8
feb. 10

Unha cita coa lectura (19): Best-sellers vs Clásicos

Unha viñeta de Macanudo, de Liniers

Hoxe, unha viñeta en vez dunha cita. Liniers é o autor dunha serie de tiras moi lindas e simpáticas que compila nos seus álbums (e xa van cinco) que teñen o título de Macanudo. Aquí podedes ver un Best-seller afrontarse a un peso pesado: o Ulises, de James Joyce. Eu atopei a Liniers en Barcelona, nun salón de banda deseñada. Lle pedín que me asinara o meu exemplar de Macanudo e lle pedín que me debuxara este boxeador. Mais metín a pata, xa que no momento de explicarlle a viñeta díxenlle que foi Henry James quen escribiu Ulises! Miroume raro, xaora.

Desatinos / Tinaut-José-Alberto — No Comments
23
oct. 09

Os biólogos do mundo sumerxido

Punto de libro da exposición

“O único planeta verdadeiramente estraño é a Terra”. Oxalá a todo escritor se lle puidera facer unha exposición tan boa como foi esta que se fixo no CCCB. Para rememorala podemos atopar o catálogo nas bibliotecas e quizais estamos a tempo de consultar o seu blogue.

Hai días pechaba a lectura de El mundo sumergido, [1964] de J.G. Ballard. Fíxome pensar no efecto Lucifer que hai detrás do personaxe que xostrega ao protagonista, e tamén recordoume (en parte) a Señor das moscas, de William Golding. Pero non facer unha apunta do libro, a reflexión que quero abocar neste escrito é sobre a profesión do protagonista. Descúlpame lector, lectora, se chegaches até aquí esperando atopar a primeira.

O protagonista (Kerans) é biólogo. Bah, xa ves, pensaredes. Pero non é un tipo de biólogo calquera: é un taxónomo. Non coñezo outros exemplos de taxónomos na ficción.[Ti si? Dime quen son por favor] Kerans, en El mundo sumergido traballa para o goberno e ten o encargo de catalogar a bio-diversidade dun mundo que cambia e desaparece.

Parece ser que a taxonomía non é unha disciplina que estea moi en linde. Cando menos, isto é o que lamenta José Alberto Tinaut. Este catedrático da Universidade de Granada afirma que cada vez potenciase menos a formación e mantemento dun mínimo de taxónomos. Advirte que a progresiva desaparición destes especialistas comportará que non se poidan identificar con certeza nin sequera especies comúns da nosa contorna. Os taxónomos do noso “mundo emerxido” parecen non recibir a atención que merecen por parte do goberno. Tinaut asegura que “os estudos taxonómicos saen a miúdo adiante grazas ao entusiasmo persoal ou como subprodutos outros proxectos máis modernos”, que non se atopa apoio, nin na promoción nin no financiamento oficial destes traballos, nin tampouco na difusión dos resultados, que son publicados en revistas non indexadas”.

Estas opinións de Tinaut fanme pensar na perda de interese polos biólogos de bota “en favor” dos biólogos de bata (xenetistas, enxeñeiros, bio-tecnólogos…) e tamén nunhas palabras que eu penso son de Ramon Margalef. Este defende que o nome do programa das Nacións Unidas “Man and Biosphere” non é nada acertado, que se tería que chamar “Man in Biosphere”, porque o primeiro denota unha separación entre os humanos e o medio ambiente. Moito me temo que ninguén recolleu esta apreciación. Dígoo pensando no ensino de Ciencias Ambientais. Non teño nada en contra destas, pero fágome varias preguntas. En que medida son os ecólogos formados en bioloxía diferentes dos ecólogos formados en ciencias ambientais? Que coñecemento teñen os primeiros que non teñan os segundos? Eu non sei ver estas dúas disciplinas tan diferentes.

É inevitable imaxinar que, quizais, as prioridades na investigación reciban influencia daquilo que está máis en linde no momento, e que isto faga que algunhas disciplinas teñan un pequeno trato preferente. Pero isto é só unha opinión moi persoal. Como tamén o é crer que coñecer a bio-diversidade que nos rodea continúa sendo unha “necesidade epistemolóxica” totalmente vixente, malia a carencia de apoio e aínda que na narrativa de ficción actual non quede reflexo.

Tinaut, José Alberto. Taxónomos en horas baixas. En: Quercus, núm 269 (jul.2008) p. 82.

Desatinos — No Comments
9
oct. 09

Gústanos a ciencia ficción?

O autor e historiador da ciencia ficción Brian Aldiss lamentaba a carencia de empatía cara ao xénero nun artigo de Bryan Appleyard no xornal The Sunday Times. Este xornalista recolle unha serie de impresións sobre esta literatura nos nosos días. “Unha ciencia ficción nova, dura, lóxica e frutífera é agora unha rareza”. Pola contra, atopámonos nun verdadeiro escenario de ciencia ficción: cambio climático, recursos petrolíferos esgotándose, redes de comunicación máis extensas e complexas que nunca, turistas espaciais, …. E por isto pedimos que a ciencia ficción teña máis vixencia da que lle atribuímos, e preguntámonos se non a queremos o suficiente.

Gústalle ao mundo editorial a ciencia ficción? Algúns autores prefiren non ser encadrados no xénero. Aldiss explica que a primeira novela de Salman Rushdie (Grimus. 1977) foi merecedora do galardón á mellor novela de ciencia ficción, pero que os editores preferiron retirar a novela do premio no último momento. “Se lle poñían a etiqueta de escritor de ciencia ficción ninguén querería saber del máis nada”. Tanta mala prensa dá ser autor/a de esta narrativa?

Este foi o último número publicado. O boletín "Estació Garcilaso" xa non existe. Pero agora a biblioteca ten unha cousa mellor: un blogue

Gústalle aos autores a ciencia ficción? Hai quen afirma non escribir ciencia ficción, aínda que as súas obras poderíanse incluír no xénero. Margaret Atwood, por exemplo, afirma non escribir ciencia ficción, se non “ficción especulativa”. Isto é moi lícito, madía leva, pero poderiamos atopar tamén algunhas das súas obras ao estante de “ciencia ficción” na biblioteca e non sería un erro. Stanislaw Lem dicía a unha das súas últimas entrevistas que “O xénero da ciencia ficción é unha cousa que non soporto, considéroo un xénero moi menor, pueril e carecido de todo valor cognitivo” e que “de mozo escribín novelas próximas á ciencia ficción para poder escapar do realismo social en linde e para sortear a censura stalinista, pero non deixo que se reediten…” Ray Bradbury lamentaba ser considerado só como un autor de ciencia ficción malia que esta narrativa constitúe unha parte non maioritaria da súa obra.

Premios literarios específicos dos xénero hai moitos e diferentes. Pero, están excluídos de poder optar ao Premio Nobel de Literatura os autores de ciencia ficción? Que un/a escritor/a aspire ao Premio Nobel é moi lícito e comprensible. Antonio Lobo Antunes, que non escribiu ciencia ficción, declaraba ao recibir Premio de Literatura en Linguas Romances de la Feria Internacional do Libro de Guadalaxara” que “só falta o gordo”. Sobre Lem díxose que non recibiu “o gordo” polo feito de ser considerado un autor do xénero. Isto non nos ten que facer dano. Hai autores excelentes que non o teñen (Calvino, Borges, Vonnegut…. están na miña lista). De tódolos xeitos, xa temos resposta á última pregunta: temos unha autora galardoada co premio Nobel de literatura (no 2007) que escribiu ciencia ficción: Doris Lessing, autora de Canopus en Argos: arquivos (1980-81), unha “Space opera” que foi amplamente comentada en estudos de política e xénero. Desvanécese así o estigma sobre estes escritores? Pois parece ser que non. Polo menos Harold Bloom, crítico literario e autor de canons encomiados, non se corta ao dicir que a obra de Lessing dos últimos 15 anos é dificilmente lexíbel.

Sexa como sexa, a ciencia ficción manterá sempre a boa saúde dunhas poucas boas calidades. Dínolo Aldiss: “Borges, como Lem, sospeita que non sabemos nada sobre nós. Interésache isto? Si. Le ciencia ficción.” Appleyard tamén apunta ao artigo unha novidade editorial: Different Engines: How Science Drives Fiction and Fiction Drives Science (2008) de Mark L. Brake e Neil Hook. Estes autores defenden que os autores e autoras de ciencia ficción son libres de especular nunha medida que os científicos non o son. A ciencia ficción é un compañeiro necesario da ciencia. Como pode a ficción deixar de contemplar futuros posibles nun mundo en cambio constante? Como pode a ciencia empezar a crer na súa sabedoría, na súa verdade, sen escritores e escritoras que buscan á dianteira do territorio?

Gústanos aos lectores/as a ciencia ficción? Madía leva. Non temos que deixar de ter presente estes argumentos, do mesmo xeito que un canon pode ser un bo repertorio de onde sacar información para novas lecturas. Pero o primeiro criterio a que temos que atender é o noso gusto. E si gústanos ler ciencia ficción pois adiante. Por que teriamos que deixar de querela?

- Referencias -

Appleyard, Bryan. Why don’t we love science fiction?. En The Sunday Times [en liña]. 2 de decembro de 2007 [Consulta: 26 de novembro de 2008]. Dispoñible en: http:// entertainment.timesonline.co.uk/tol/artes_and_entertainment/books/artigo2961480.ece

López, Angeles. A ciencia ficción é un xénero pueril (Entrevista a Stanislaw Lem) en: La Vanguardia [en liña]. 12 de abril de 2006 [Consulta: 26 de novembro de 2008].

Maiello, Michael. A Nobel Prize For Science Fiction. En Forbes [en liña]. 10 de outubro de 2007 [Consulta: 26 de novembro de 2008]. Dispoñible a: http://www.forbes.com/2007/10/12/nobel-prize-lessing-opinion-books-cz_mm_1012lessing.html

Este texto foi escrito orixinariamente para o boletín “Estacio Garcilaso” núm 4, da Biblioteca Garcilaso.

Cebrián-Mercedes / Citas coa lectura / Desatinos — No Comments
30
set. 09

Unha cita coa lectura (12): turistas lectores

“A afección pola lectura, que en ocasións roza o apelativo de adicción, provoca as veces apertóns de lectura que obrigan as súas vítimas a adquirir algo que se levar á vista mentres merendan.” Mercedes Cebrián.

Leo estas liñas desta escrito madrileña con moita simpatía porque eu son tamén un adicto á lectura que nas súas voltas por cidades visitadas en vacacións ou por outros motivos visita bibliotecas e librarías, e merca sempre un libro como recordo. Por iso retorno sempre con pesadas maletas.

Cebrián, Mercedes. Rutas urbanas: merienda de letras. En El viajero. [Madrid]: El País. <http://elviajero.elpais.com/articulo/viajes/Merienda/letras/elpviavia/20090926elpviavje_7/Tes> [Consulta: 27 de setembro de 2009].

Desatinos — No Comments
11
set. 09

Unha opinión calquera sobre o libro electrónico

Hai uns poucos días aparecía ao diario unha noticia sobre unha nova versión de libro electrónico. Trátase da nova xeración da versión que parece ser estase vendendo máis, e que está vinculada a unha librería por Internet. Isto no ámbito norteamericano, porque o aparello non se pode comprar fóra deste país. Só podo mostrarme escéptico ante o éxito xa anunciado e predito deste novo apoio da lectura.

Hai toda unha serie de cousas que me espertan certa sospeita, e lin afirmacións que me parecen pouco firmes, que me fan dubidar moito a súa veracidade. sentín que o libro electrónico é máis ecolóxico, porque evitaría o uso de papel e todo o que hai detrás a obtención deste material. Pero o plástico e compoñentes dos que está feito o libro electrónico non parecen moi reciclables nin re-utilizables. Quizais hai que pensar tamén no transporte desde o seu lugar de fabricación (…a Chinesa? …Taiwán?) ata casa nosa. Isto sen ter presente a renovación da batería, etc. Creo que non coñecemos moi ben o impacto ambiental do libro electrónico como para poder consideralo unha opción preferente ao libro de papel.

Hai un comentario sobre o libro electrónico que me sorprendeu moitísimo. Di que co libro electrónico os libreiros poderán facer de auténticos libreiros, que este fará que os profesionais da venda de libros non teñan que sufrir a presión dos “Best-sellers“. Non vexo nada claro este aspecto. Non vexo porque os libreiros non poden facer de libreiros e non me creo, de momento, que non poidan haber “supervendas electrónicos” do mesmo xeito que hai agora “de papel”. Quero facer un chamamento neste parágrafo a todo lector (e toda lectora) que me poida mostrar o camiño.

O libro electrónico que se vende ten conexión en Internet, pódense consultar bloques e edicións electrónicas de diarios e revistas. Estas funcións non son as únicas, pero si son algúns valores engadidos á lectura neste apoio. É precisamente isto, (e recollo aquí as opinións de José-Antonio Gómez-Hernández) o que condiciona o éxito do libro electrónico. Estou de acordo con este documentalista en que xa lemos a pantallas: as dos ordenadores portátiles. Cada vez máis pequenos, con máis prestacións, máis pequenos e máis económicos, son a verdadeira competencia do libro electrónico. Botamos o pensamento que é a neofobia dos lectores “tradicionais” o aspecto a vencer e convencer de face ao éxito do formato electrónico.

Malia todo, teño que dicir que esta nova función (a de libro sonoro) da última versión deste aparello gústame e moito. Xa falaba do pracer de “sentir literatura” nun táboa anterior (19 setembro 2008). Agora, ao fin, o libro electrónico xa ten algo boa vinculada coa lectura.

Celis, Barbara. “El libro electrónico ya sabe hablar” [En línia]. El País. 10 de febreiro de 2009. [consulta: 10 de febreiro de 2009]

Citas coa lectura / Desatinos / Salvador-Lluís — No Comments
12
ago. 09

Unha cita coa lectura (7): un libreiro lector

“Un libreiro pode ter as súas fobias e simpatías, e ten o seu dereito a expresar filiacións. Máis non as súas fobias. (Salvo que lle pidan a súa opinión expresa sobre un autor ou libro”. Lluís Salvador*

Creo que esta cita di máis do que parece, pois penso que é unha cousa aplicábel tamén aos bibliotecarios. O mundo do mercado do libro parece as veces estar separado das bibliotecas públicas. Eu penso que non, e penso o noso bibliotecario (ou a nosa bibliotecaria), como toda persoa humana, ten as súas preferencias no intre de recomendar un título.

Dende este blogue, un saúdo moi cordial a tódolos compañeiros e compañeiras da profesión bibliotecaria.

* Esta cita é de Lluís Salvador, experto no século XVII e no Ornitorrinco, ademais de tradutor e editor, crítico e reseñista.

Desatinos — No Comments
7
ago. 09

A crise e os libros

Para gozar do pracer de sentirse fóra de casa non hai que estar nun lugar exótico ou afastado. Basta con aqueles detalles do día a día que son diferentes a como son alá onde vivimos a meirande do ano. Tomar un café nun bar é unha forma sinxela de vivir esta sensación. Pedindo un café con leite ou un cortado e botando unha ollada á prensa local comprobámolo axiñá.

Hai días, en Barcelona, lía na Vanguardia que aos libros a crise “íalles ben”. En Vigo, na Voz de Galicia, lin varias noticias que fan referencia a esta repercusión. Nunha entrevista, o 4 de agosto (1), o editor Francisco Rodríguez Igrexas dicía que “historicamente, canto máis crise hai, máis libros se venden”. Este señor dá como razón (lóxica) o feito que isto está relacionado directamente co grado de preocupación da xente. A máis preocupación, máis desexo de formación. “A xente le máis para se formar”, explica Francisco Rodríguez Iglesias.

O efecto da crise sobre os libros foi tamén tema de conversa entre os libreiros das feiras que se fixeron en Galicia este verán. No mesmo diario do 10 de agosto (2) atopamos un comentario irónico dun libreiro que di que quizais non lles afecta a crise porque é un sector en crise permanente”. A noticia recolle tamén a voz dunha lectora. Esta di que “como regalar xoias é moi caro, o que fai a xente é regalar libros, que queda moi ben e non son tan caros como as xoias”.

Resúltame agradábel ler estes comentarios ao tempo que tomo un “café con leite pequeno, non de almorzo” porque vexo un interese, unha preocupación polo mundo do libro, que (afirmaría) sentimos moitos lectores e lectoras.

(1) Noticia na edición dixital de “A Voz de Galicia”. Entrevista: Francisco Rodríguez Iglesias: “En Galicia existe unha incultura ecolóxica”. <http://www.lavozdegalicia.es/cultura/2008/08/04/0003_7035310.htm>

(2) Noticia na edición dixital de “A Voz de Galicia”. EVENTOS LITERARIOS: As vendas creceron en todas as feiras do libro de Galicia deste ano. <http://www.lavozdegalicia.es/cultura/2008/08/10/0003_7050184.htm3_7050184.htm>