Uns amallós con mesaxe
Atopei esta cita de Joseph Conrad nunha caixa de zapatos dunha marca con nome de país sudamericano. A cita estaba escrita na cinta que envolvía o agasallo. A mesma cita e a súa versión orixinal atópanse tamén nunha bolsa desta marca de zapatos. “I thought it was an adventure, but in fact it was life”. Foi unha sorpresa moi agradábel e decidín engadila aquí.
O “Eppelton Hal“, un remolcador de hai 100 anos, con dobre roda de palas. Se estivera nun porto asiático e pintado de branco, podería ser o remolcador de Falk. Steam Tug by Cassoulet Sf (http://www.flickr.com/photos/bertrandman/370851141/)
Cantos camareiros “ficticios” coñecedes? Eu non lembro, agora mesmo, mais que a Sigfrido e a Rafael, sen contar a Moe, que debe ser o mais famoso, seguro. Pero como veredes estes pertencen á banda deseñada e á animación. En obras literarias só chego a lembrar agora mesmo a Schomberg, en “Falk. Una remembranza”, de Josep Conrad. Avarento, con denteira e troleiro (aínda que inocente, como demostra a anécdota coa que remata), este taberneiro é un elemento moi importante da historia.
Falk é capitán dun remolcador “de roda de paletas” (p.17) que faena nun porto fluvial gozando en parte do monopolio que lle ofrece a situación de ser o único e necesario remolcador da zona. Aparentemente non sociable e de trato difícil (moito máis se “lle preguntades” a Schomberg, que renega incluso de que sexa vexetariano e non xante na súa taberna) Falk anhela a man da sobriña de Herman, capitán do Diana e amigo do narrador. Esta amistade é vista por Falk como un atranco, unha competencia pola moza difícil de superar. Pero o noso narrador, sen interese pola moza e coa urxencia de marchar debido á enfermidade dun membro da súa tripulación, consegue romper a coiraza de Falk. Descobre entón non só canto esta de namorado da roxa sobriña, se non que chega até o segredo que garda a actitude do capitán do remolcador. Este segredo, consecuencia dunha desgraza que lle traumatiza e que necesita exteriorizar, explicar, para expurgar deste xeito o sentimento de desacougo que non quere sexa impedimento na súa vida matrimonial.
“Falk. Una remembranza”, é un relato breve con outro relato máis breve e de maior impacto se cabe no seu interior: o naufraxio do barco no que viaxaba o protagonista. Na súa lectura gustoume, amais da maneira de indagar na psicoloxía duhna personaxe que oculta un segredo terrible, como Conrad deixa claro o seu escepticismo sobre a nova tecnoloxía dos barcos de vapor. “Até ese intre non me decatei que a nosa época era xa, irremediablemente, a do vapor. A posesión da única caldeira de vapor deulle a Falk o poder sobre os demais” (p. 56). O naufraxio do Borgmester Dahl, que sufre unha avaría nunha peza importante da súa nova forma de propulsarse (a hélice), é tamén en certa maneira unha sospeita sobre a nova forma de navegar que esta a suplantar a tradicional.
Este libro ten o conto que máis lle gusta a Conrad, e o conto que máis me gusta a min.
Agradecementos: a Rosa Busquets, da biblioteca do Museu Marítim de Barcelona, que foi quen me deu a referencia da fotografía sobre un remolcador da época do personaxe.
Convencido estou que unha opinión procedente de alguén que é “importante”, coñecido, ou ten un criterio que paga a pena au menos escoitar, pode a veces chamar a atención moito máis que a doutras persoas. A min me pasa cando atopo unha opinión como esta que non coñecía, e tamén cando descubro lectores “ilustres” que leron autores que admiro. É por iso que engadín esta cita, que aparece na cuberta de Falk, título que vou comentar moi pronto.
Conrad, Joseph (2008) Falk: una remembranza. Una avanzadilla de progreso (Falk; a reminiscence. 1901. An outpost of progress. 1896) Trad: Vicente Campos i Gemma Martínez. Pròleg de Vicente Campos. Barcelona: Navona. 12.5 x 19.5 cm, 157 p. (Reencuentros: 17) ISBN: 978-84-96707-92-4.
A relectura do relato sérveme para reafirmarme na miña interpretación. Non estou totalmente de acordo con aquilo que di a sinopse sobre “a evanescente natureza da ofensa”. Non quero ser contestatario nin corrector, e por encima de todo, desexo que a miña opinión non pareza estrafalaria. Probarei de explicarme, pero non de convencer.
Non teño ningún tipo de admiración que confesar cara a ningún militar, pero cualificalos a todos de mecánicamente temperamentais e carecidos de intelixencia emocional paréceme un xuízo rápido. Pódese dicir que son individuos marcadamente adoutrinados, de acordo. Pero pode ser que todos acabemos sendo un pouco corporativistas dalgunha idea.
A historia de Armand De Hubert cativoume. E afirmaría que foi grazas á narrativa de Joseph Conrad.
Deste título lin dúas traduccións
Coincidía cunha persoa, non lembro quen, en que as historias de Conrad podíanse resumir en dúas liñas. A ver: Dous mandos do exército de Napoleón perpetúan durante (case) toda a súa vida a resolución dun duelo froito dunha suposta ofensa. Máis ou menos, vai así. Pero tamén coincidía con esta persoa (sigo sen recordar quen) que isto non implicaba simplicidade na trama nin no desenlace.
De Hubert ten que arrestar Feraud por baterse en duelo, cousa non permitida por Napoleón en tempo de guerra. Pero Feraud recibe como unha ofensa imperdoable que a detención se faga ante a bela Madame de Lionne e reta De Hubert a un duelo. Este non quere fuxir da suposta provocación medio sorprendido da situación, co pensamento que Feraud é unha persoa visceral. Esta xusta quedará pendente durante moito tempo, porque non se resolve ao primeiro encontro nin ós posteriores. Pero, ¿é a obstinación dos dous tenentes a que fai esta disputa irracional e tan duradeira? Si, pero non na medida como poderiamos pensar. Armand De Hubert non quere transixir ante Feraud. El ten razón, el é inocente , responderá máis adiante á pregunta de si se trata dunha causa nobre. (Descubriremos tamén un pouco máis tarde que Madame de Lionne é a súa irmá) De Hubert é medido, dilixente, profesional diriamos agora. Pero non “sente as cores”. Ou non tanto como Feraud, que non é menos dilixente pero sí máis impulsivo. Feraud acusará a De Hubert de non estimar ao emperador. E esta acusación será asumida por todo o mundo como certa. Isto afectará ao segundo, que xa non saudará como antes, quizais máis decepcionado que doído co seu entorno, e dándose conta que aquilo que tería que atopar neste momento é unha muller. Eu penso que De Hubert mantén pendente a xusta porque deste xeito é fiel a si mesmo, é congruente co seu convencemento. Outras cousas cambiaron, déronse acontecementos que cambiaron irremediablemente. Quédanos ser fieis a nós mesmos, preservar un xeito de pensar que forma parte da nosa identidade. O Barón chega até interceder a favor de Feraud para evitar que este sexa executado pola súa fidelidade a Napoleón, agora derrotado e encarcerado. De Hubert podería deixar de andar xunto ao abismo e deixar de expoñer a súa vida na morte. Pero non o fai.
O Barón atopa unha prometida coa irmá como mediadora, da que non espera outra cousa que un amor verdadeiro. Con este aire orgulloso e esixente fálanos Conrad de De Hubert ao comezo do cuarto capítulo. Eu digo que é (só) para acentuar o xiro conradiano do personaxe, que se producirá nesta parte do relato. A fin do duelo servirá non só para que o Barón se libere do desazo que lle producía a posibilidade de morrer así. Tamén lle servirá, involuntariamente, para comprobar a sinceridade dos sentimentos da moza. (Esta presentarase de madrugada en casa do Barón co desexo de paralo)
Non quero explicar con detalle como se resolve a xusta, paréceme “antipático” explicar como é o final dunha historia (dei suficientes detalles en todo caso). Pola contra, penso que se hai finais que se poden explicar sen chafar a lectura estes son os das historias de Joseph Conrad, posto que a súa maxia está en como están narrados e non tanto en como acontece o desenlace.
O ano pasado lía a tradución de Fernando Jadraque (Madrid: Valdemar, 2005) e antes de facer este escrito a de Arturo Agüero Herranz (Madrid: Alianza, 2008). Esta é a interpretación que fago do relato, estes son os pensamentos que me provocou. Se liches até aquí… Graciñas.
A primeira versión en castelán apareceu no blogue “Lecturas errantes“. A segunda versión en catalán apareceu no blogue “Club de lectura ciència Biblioteca Les Corts Miquel Llongueras“. E por fín en galego: aquí.
