Arxiu mensual: juny de 2010

‘Ollos de Auga’, de Domingo Villar

- Un lector convidado: Lluís Salvador -

A novela negra creou os seus propios modelos, e un dos perpetuados, ao meu xuízo erroneamente, é que era urbana. Tan urbana que só as grandes cidades podían ser escenario dunha boa novela negra, ao parecer sendo a teórica que só as grandes urbes (Nova York, Los Angeles, Londres, Madrid, Barcelona, etc) posuían ambientes variados e o bastante sórdidos e organizados como para proporcionar un bo escenario. En contraposición, existía unha novela negra de tipo rural, situada en cidades pequenas, polo xeral representadas coma pacíficas, tranquilas, case “durmidas”; nestes casos, o delito era invariablemente descrito como un elemento de distorsión presente aínda que desagradable, un feito que era preferible non ver ou descubrir, non fose caso que viñese turbar a ficción de tranquilidade. Cuestión de clixés

Con todo, nos últimos tempos, a actitude cambiou: as pequenas cidades teñen a súa ración de crimes violentos, e toda poboación mantén o seu equilibrio ecolóxico-criminal propio, a súa propia idiosincrasia. Camilleri e máis Mankell son os paradigmas deste cambio, que permite unha relación peculiar cos personaxes das súas novelas, máis persoais, máis encaixados nun ambiente propio e próximo aos seus concidadáns.

Domingo Villar, co seu inspector Leo Caldas, non explota por completo estas posibilidades, pero si que nos traslada a un Vigo que merece a súa propia historia policial e a unhas xentes que teñen un carácter tan notable como a sociedade siciliana, a do sur de Suecia, a escocesa ou os melting-pots estadounidenses, madrileños ou barceloneses.

Trátase dunha primeira novela, na cal Leo Caldas, acompañado do “mula sanchopancesca” Rafael Estévez, ten que enfrontarse á resolución do asasinato dun saxofonista de ollos moi claros, uns Ollos de Auga, no que parece un crime pasional realizado cunha crueldade excesiva e cun método estrambótico, pero que leva consigo máis enigmas do que parece.

Villar domina os modelos do xénero, e o resultado é máis que satisfactorio, aínda que algo tímido. Un pouco máis de presenza da poboación viguesa e o seu carácter será de agradecer en futuras entregas, pero a existencia destes modelos, un adecuado e fino sentido do humor e unha trama interesante son xa motivos como para que Villar sexa un autor que merece a pena seguir. Consideracións argumentais separadamente, o seu personaxe Leo caldas ten todos os números para converterse nun deses detectives que entran con peso e personalidade propia no imaxinario da novela criminal contemporánea. E, insisto, para unha primeira novela, non é cousa para nada desprezábel.

Franciso Ortiz tamén leu Ollos de auga.

Este escrito é a traducción ao galego de Daniel Gonzalez do texto que Lluís Salvador escribiu no seu blog Lecturas errantes.

Villar, Domingo. Ollos de auga. Vigo: Galaxia, 2007. 240 p. 21 cm. (Literaria/ Galaxia: 233) ISBN 978-84-8288-927-6.

Evolución, de Stephen Baxter. Libro III: descendientes

Esta é a terceira (1) e última parte da novela, que transcorre xa no futuro. Deixa así de ser unha ficción da historia da vida que coñecemos para pasar a ser un relato de ciencia ficción máis “típico”. A partir de aquí tódolos elementos son froito da imaxinación do autor. Esta terceira parte gustoume moito menos que as dúas anteriores, pero non escangallan o que teñen de bo as dúas primeiras.

Un reducido grupo de humanos (militares) espertan dunha hibernación nun xeito de búnker na absoluta soidade producida por unha catástrofe a escala planetaria e que fai que sexan os derradeiros da especie. Entre eles, unha muller que se nega a ser a nova nai da humanidade. Un planeta Marte destruído pola competencia entre robots levados no seu momento polos humanos. Depredadores especializados até o punto de ser invisibles antes de capturar algunha presa porque as primeiras etapas do proceso de dixestión delátaos. “Post-humanos” que viven en simbiose pero con dependencia de árbores ás que inevitablemente teñen que volver para continuar vivindo. Esta parte contén unha serie de relatos que ofrecen unha evolución alternativa imaxinada por Baxter.

Quizais foi este cambio o que non me gustou. Eu estaba inmerso na ficción biolóxica das páxinas precedentes. Ademais, hai un detalle que entendo é incorrecto. Refírome aos elementos de psicoloxía evolutiva que podemos atopar na narración. O autor fálanos de que “era mellor ter nenos pola noite” (páx. 392) porque pola noite había menos presión dos depredadores e isto perdurara (”había medos atávicos gravados no xenoma” páx. 427). Creo que o autor considera a posibilidade de que a análise dos problemas de adaptación dos humanos en épocas anteriores e temperás poida ter conexión e ofrecer coñecemento sobre a mente dos humanos actuais ou posteriores. Moito me temo que isto se demostrou falso.

Hai un detalle moi lindo. A homenaxe pouco camuflada a H.G. Wells e á súa máquina do tempo. Xusto é dicir que Stephen Baxter é autor dunha secuela “autorizada” (3) deste clásico. Unha das protagonistas “post-humanas” leva o nome de “Weena” (páx. 419), que é o nome do Eloi no devandito título..

O último aspecto que quero comentar é a evolución da conciencia tal como se mostra na novela. Este é un dos fíos que une unha historia detrás a outra. Móstrasenos aquí como fonte de reflexión por parte dunha das protagonistas ante o malogrado feito do medio ambiente, que convencida das potencialidades da tecnoloxía proba de convencer da posibilidade de enderezar unha situación ambiental case irreversible. Esta mensaxe ecoloxista é unha das moitas que podemos atopar en todo este puñado de historias onde a evolución é a protagonista presente en todas elas.

(1) A primeira parte desta novela comenteina o dia 26 de xaneiro. A segunda o fixen o 27 de febreiro.

(2) Buller, David J. Cuatro falacias de la psicología evolutiva en Investigación y ciència. Gener 2009. Núm 388. p 58-65.

(3) Baxter, Stephen (1996) Las naves del tiempo (The time ships. 1995) Trad: Pedro Jorge Romero. Barcelona: Ediciones B. 15 x 23 cm, 424 p. (Nova Éxito: 11) ISBN: 84-406-6788-4.

Capacitor Fantástico e máis Eric Novello tamén leron Evolución.

O autor participa no blog colectivo do club de lectura ciència Bib. Les Corts Miquel Llongueras. Neste blog apareceu a  primeira versión deste escrito.

Made in Galiza, de Séchu Sende

Este libro foi o meu agasallo de San Xurxo para min mesmo. Nin da sinopse nin do que lembraba do autor intuín que o fío condutor destes relatos para ler a chopos podía ser a mesma lingua galega. Até diría que lelo con este descoñecemento axudoume a gozalo máis. E é que me gustou moito.

Made in Galiza é un libro de relatos moi breves, unha alegoría á situación do galego como lingua minoritaria. É sen ningún tipo de dúbida o mellor reclamo dunha situación inxusta. É deste xeito porque fala da desconfianza da xente e da carencia de autoestima lingüística froito da situación de diglosia que sofre Galiza. De xeito divertido a maioría das veces (rapaces que en estados etílicos ou alucinóxenos confesan a súa percepción da lingua), poética algunhas (o roubo, fabricación e venda da palabra), tenro non poucas (a palabra en soños, a palabra como rexistro “fotográfico” da vida) e nun caso como prospecto medicinal.

O libro está cheo de relatos surrealistas. Nun destes descubrín problemáticas entre o nh e o ñ a través dun diálogo entre ambas letras. Noutro, precioso na súa ironía, descubrín unha capital onde a lingua orixinaria era minoritaria. Algúns relatos moi breves, dunhas 200 palabras, son fábulas moi lindas.

“Na oficina de obxectos perdidos” é un relato moi sinxelo pero que me fixo pensar moito. Acabei a lectura do libro e non podo deixar de preguntarme que efecto podería ter este texto traducido ao catalán (*). A saúde do catalán é moito máis boa que a do galego. Este parece ser o consenso. Eu estou convencido que os perigos para as dúas linguas son moi parecidos. Creo que o libro de Sechu Sende podería estar traducido a moitas linguas pequenas. Non sei se neste caso conseguiría que tivesemos máis estima polo galego, pero non dubido que conseguiría (re)mover conciencias coa mesma forza.

Eu tamén Estou Contigo.

* Recordade que quen escribe é catalán e o fai dende Barcelona.

Sende, Séchu. Made in Galiza. Vigo: Galaxia, 2007. 156 páx. (Literaria: 244). ISBN: 978-84-7154-091-1.