Nun principio a lectura de El camino fíxome pensar na paraxe onde se desenvolve esta historia e en que medida é diferente á contorna metropolitana na que vivimos. Cando pechaba o libro para pospoñer a lectura, preguntábame se o relato traería unha mensaxe de morriña da vida rural. É unha hipótese previa á finalización da lectura. Véndennos a miúdo a vida rural como verdadeira contorna saudable e non nego que non o sexa. Pero véndennos moi tamén a súa vertente turística. Unha das preguntas que me fago é si o mundo rural é culturalmente diferente ao mundo urbano.
Ao rematar de lelo non descartei nin moito menos este punto de nostalxia, pero engadín moitos máis. E é que El camino non provoca poucas reflexións, sobre todo aos urbanitas como nós, malia a sinxeleza do relato. Ou é xustamente por este motivo?
El camino fálanos de moitas cousas alleas, para non dicir estrañas, aos habitantes das grandes cidades. Fala de nenos que xogamos na rúa ou ao campo, sen aparellos electrónicos, sen xoguetes sofisticados. Non me vale que me digades que era outra época. Está claro que o era. En calquera caso a diferenza importante, para min, non é a época. Estes nenos xogan en lugares perigosos aos ollos dos pais “de agora”. Móvense por espazos sen valas e corren fóra do limite urbano. A vía do tren, totalmente accesible, é un escenario idóneo para testar a valentía dos rapaces. E nalgúns momentos, este escenario de xogo acontécese inspirador de reflexións inxenuas pero interesantes. Provoca, por exemplo, discusións sobre o verdadeiro canto dun paxaro, ou a pregunta de si o espazo do ceo daría límite á caída dunha estrela no suposto de caer. Penso entón que xa quereriamos, ás veces, que os nosos medios audiovisuais, o aceso que temos á cultura e en xeral a nosa contorna “educacional”, inspirásenos do mesmo xeito.
Non direi que o relato sexa unha oda á sabedoría do mundo rural. Recoñezo non crer demasiado nesta. Espértame antipatía a caza de miñatos (ou millafres), que non é unha especie cinexética nin tampouco cociñada por ninguén, nin naquela época nin nesta. A escena do libro fíxome pensar nun profesor da facultade que nos aconsellaba da mestría dos cazadores. Eu que só hei ter a mala sorte de coñecer escopeteros que disparaban a aquilo que se movía antes de saber que era, ou que recordo que hai mariñeiros que a dúas especies de ourizos de mar atribuíanllos sexos diferentes para ser de medida diferente… Son só escéptico sobre este coñecemento. No peor dos casos, só empuxa cara á crenza porque si, a cuestionarse poucas cousas. Pasa así no funeral do “O tiñoso”, cando aparece un paxaro morto xunto ao corpo de leste. Relaciónallo cun milagre porque ao “O tiñoso” gustábanlle moito os paxaros. É certo que isto pasa nun momento de fácil autosuxestión, porque é trata do enterro do mozo, pero créoo válido para querer explicar este aspecto.
Pero o que si é unha lección de sabedoría é a do protagonista da historia, “O moucho”, que ademais ten o matiz dramático de ter que aceptar aquilo que non vol. “O moucho” ten que marchar á cidade a estudar, porque ten que progresar, ten que ser alguén na vida. É o desexo dos pais, que como todos e de forma natural desexan o mellor polos fillos, pero que ás veces se descoiden de consultalo aos afectados. Pero “O moucho” non necesita nada que xa non teña no pobo. ten os amigos, os parentes, aquilo que lle gusta vivir… Que ten que deixar para obedecer a autoridade e desexo do pai.
É con esta mensaxe de vitalismo sinxelo e simple, de coñecemento e recoñecemento de liberdade, co que me quedo. Dio un dos personaxes do relato: “algúns por ambición perden parte da felicidade que llos ten asignada nun camiño máis sinxelo. A felicidade non está, en realidade, naquilo máis alto, naquilo máis grande, naquilo máis apetitoso, naquilo máis excelso; está ao acomodar as nosas pasas ao camiño sinalado. Malia sexa humilde”. Sen dúbida a mellor sensación que me provocou a lectura desta historia.
Cuberta do título
Delibes, Miguel (2008) El camino (1ª ed. 1950) Barcelona: Destino. 15 x 21.5 cm, 199 p. (Booket; Literaria: 7001) ISBN-10: 84-233-4059-0.
Outra versión deste escrito apareceu no blogue “Club de lectura Ciència Bib. Les Corts—Miquel Llongueras.
